نگهداری از بچه گربه : چالشها و راهکارها
نگهداری از بچه گربه در ۱۲ هفته اول یعنی تأمین چهار نیاز اصلی: گرما، شیر مناسب (شیر مادر یا شیرخشک مخصوص بچه گربه، نه شیر گاو)، کمک به دستشویی در سه هفته اول و وزنکشی و معاینه منظم زیر نظر دامپزشک برای برنامه واکسن و ضدانگل.
اگر همین حالا بچه گربهای بیمادر پیدا کردهاید، اول او را گرم کنید و بعد به شیر دادن فکر کنید؛ به بچه گربهای که بدنش سرد است شیر ندهید. این راهنما هفته به هفته پیش میرود: تشخیص سن، تغذیه بر اساس سن، گرفتن از شیر، آموزش خاک، اجتماعی کردن، تشخیص جنسیت بچه گربه و نشانههایی که یعنی باید فوراً سراغ دامپزشک بروید.
نقشه این راهنما: دنبال چه هستید؟
بسته به موقعیت شما، از یکی از ردیفهای جدول زیر شروع کنید. هر بخش در همین صفحه خلاصه شده و برای جزئیات بیشتر به مقاله مرتبط پتسازه پیوند داده شده است.
| موقعیت شما | بخش مناسب در این صفحه | نکته کلیدی |
|---|---|---|
| بچه گربه نوزاد بیمادر پیدا کردهام | نگهداری از بچه گربه بدون مادر | گرما قبل از شیر؛ شیر گاو ممنوع |
| نمیدانم بچه گربه چند هفته است | تشخیص سن بچه گربه | چشم، گوش، دندان و راه رفتن را ببینید |
| نمیدانم چه و چند بار غذا بدهم | تغذیه بچه گربه بر اساس سن | وزنکشی روزانه بهترین راهنماست |
| میخواهم بدانم نر است یا ماده | تشخیص جنسیت بچه گربه | فاصله مقعد و مجرای تناسلی |
| بچه گربه دستشویی نمیکند | کمک به ادرار و مدفوع / آموزش خاک | تحریک ملایم تا حدود سه هفتگی |
| بیحال است یا شیر نمیخورد | علت مرگ بچه گربه تازه متولد شده | بدون معطلی به دامپزشک |
مراحل مختلف زندگی بچه گربهها: تشخیص سن بچه گربه
بچه گربهها از زمان تولد تا رسیدن به بلوغ، مراحل مختلفی از رشد را پشت سر میگذارند. تشخیص سن تقریبی بچه گربه به شما کمک میکند بدانید الان به شیر نیاز دارد یا غذای نرم، هنوز باید برای دستشویی کمکش کنید یا نه، و چه زمانی باید برای اولین معاینه و واکسن نزد دامپزشک برود.
جدول زیر یک راهنمای تقریبی است. سرعت رشد بچه گربهها با هم فرق دارد و بچه گربهای که ضعیف یا کموزن است ممکن است دیرتر به هر مرحله برسد؛ برای تخمین دقیقتر سن، دامپزشک دندانها و وزن را بررسی میکند.
| سن تقریبی | نشانههای ظاهری | نیاز اصلی |
|---|---|---|
| ۰ تا ۷ روز | چشم و گوش بسته، بند ناف ممکن است هنوز دیده شود، فقط میخزد | گرما، شیر هر ۲ تا ۴ ساعت، تحریک دستشویی |
| ۱ تا ۲ هفته | چشمها کمکم باز میشوند، حرکات هنوز لرزان | گرما، شیر منظم، وزنکشی روزانه |
| ۲ تا ۳ هفته | گوشها باز و صافتر میشوند، تلاش برای ایستادن، اولین دندانهای شیری | ادامه شیر، شروع آشنایی ملایم با دست انسان |
| ۳ تا ۴ هفته | راه رفتن نسبتاً مطمئن، بازی با هملانهایها | شروع گرفتن از شیر و آشنایی با ظرف خاک |
| ۴ تا ۸ هفته | دویدن، بالا رفتن، کنجکاوی زیاد | غذای نرم بچه گربه، اجتماعی کردن، اولین ویزیت دامپزشک |
| ۸ تا ۱۲ هفته | بازیگوشی کامل، استقلال بیشتر | غذای مخصوص بچه گربه، ادامه برنامه واکسن و ضدانگل |
نکات مهمی که باید در مورد نگهداری از بچه گربه تازه متولد شده بدانید
باز شدن چشمها: چشمهای بچه گربه معمولاً در حدود یک هفتگی شروع به باز شدن میکند و تا حدود دو هفتگی کامل باز میشود. هرگز سعی نکنید پلکها را با دست باز کنید؛ این کار میتواند به چشم آسیب جدی بزند. اگر پلکها متورم است یا از لای آن ترشح چرکی بیرون میآید، بچه گربه را نزد دامپزشک ببرید.
پیدا کردن مادر با بو و گرما: بچه گربه نوزاد تقریباً نمیبیند و نمیشنود. او گرمای بدن مادر را حس میکند و با بو کشیدن، راه نوک پستان را پیدا میکند. به همین دلیل جدا کردن زودهنگام او از مادر، هم تغذیه و هم گرمای بدنش را به خطر میاندازد.
رشد و وزن: وزن بچه گربه در زمان تولد معمولاً حدود ۸۰ تا ۱۲۰ گرم است. بچه گربه سالم هر روز وزن اضافه میکند؛ اضافه شدن حداقل حدود ۷ گرم در روز و بهطور میانگین نزدیک به ۱۰۰ گرم در هفته نشانه خوبی است. ثابت ماندن یا کم شدن وزن، حتی یک روز، باید جدی گرفته شود.
دمای بدن: بچه گربه نوزاد هنوز نمیتواند دمای بدنش را بهخوبی تنظیم کند و گرمای خود را از مادر و هملانهایها میگیرد. دمای بدن او در دو هفته اول کمی پایینتر از گربه بالغ است (حدود ۳۵ تا ۳۷ درجه سانتیگراد) و در هفتههای بعد کمکم به دمای طبیعی گربه بالغ نزدیک میشود.
ویژگیهای بچه گربه یک تا دو هفتهای
در این دوره، ویژگیهای مهمی وجود دارد که باید به آنها توجه کنید:
باز شدن چشمها: چشمها در این مرحله باز میشوند. رنگ چشم همه بچه گربهها در ابتدا آبی است و رنگ نهایی چشم چند هفته بعد مشخص میشود.
بینایی: بینایی هنوز تار است و طی چند هفته کاملتر میشود. نگهداری لانه در جای کمنور و آرام، بدون نور مستقیم و شدید، برای بچه گربه راحتتر است.
رشد و وزن: رشد در این دوره سریع است. اگر بچه گربه را خودتان شیر میدهید، هر روز در ساعت مشخصی او را با ترازوی آشپزخانه وزن کنید و عدد را یادداشت کنید.
حرکت: بچه گربه هنوز نمیتواند روی پاهایش بایستد و بیشتر میخزد. خواب طولانی در این سن طبیعی است؛ بچه گربهای که پس از شیر خوردن آرام میخوابد، معمولاً سیر و راحت است.
ویژگیهای بچه گربه دو تا سه هفتهای
باز شدن گوشها: در این سن مجرای گوش باز میشود، لاله گوش کمکم صاف میایستد و بچه گربه به صداها واکنش نشان میدهد. البته شنوایی او هنوز در حال کامل شدن است.
رویش دندانهای شیری: اولین دندانهای شیری، یعنی دندانهای کوچک جلو، معمولاً از همین حدود ظاهر میشوند و دندانهای نیش کمی بعد میآیند. رویش دندان یکی از نشانههایی است که دامپزشک برای تخمین سن از آن استفاده میکند.
وزن: اگر رشد طبیعی باشد، بچه گربه تا پایان سه هفتگی تقریباً سه تا چهار برابر وزن تولدش شده است. عدد دقیق به وزن هنگام تولد و نژاد بستگی دارد؛ روند رو به افزایش مهمتر از یک عدد ثابت است.
فعالیت روزانه: بچه گربه تلاش میکند بایستد، چند قدم لرزان برمیدارد و با خواهر و برادرهایش کشتی میگیرد. از همین زمان، دوره حساس اجتماعی شدن شروع شده است و لمس کوتاه و آرام توسط انسان برایش مفید است.
ویژگیهای بچه گربه در سن ۲۱ تا ۲۸ روزه
شیطنت: بچه گربه در این سن تقریباً کامل راه میرود و با هملانهایها و اسباببازیهای کوچک بازی میکند.
کنجکاوی: او از لانه بیرون میآید و محیط اطراف را بو میکشد. جعبه یا اتاقی امن، بدون سیم برق، شکاف پشت لوازم خانگی و گیاهان سمی، برای این دوره ضروری است.
شروع گرفتن از شیر: حدود سه تا چهار هفتگی زمان آشنایی تدریجی با غذای نرم است. برخلاف باور رایج، اولین غذا غذای خشک سفت نیست؛ معمولاً ترکیب شیرخشک بچه گربه با غذای مرطوب مخصوص بچه گربه به شکل فرنی رقیق شروع خوبی است.
دستشویی مستقل: از حدود سه هفتگی بچه گربهها کمکم خودشان ادرار و مدفوع میکنند و میتوانید ظرف خاک کمعمق را به آنها معرفی کنید.
بچه گربه ۴ تا ۸ هفتهای
این دوره پرتحرکترین و مهمترین بخش اجتماعی شدن است. بچه گربه میدود، از چیزها بالا میرود، بازی شکار انجام میدهد و از مادر و هملانهایها حد و مرز گاز گرفتن را میآموزد. غذای او کمکم از فرنی رقیق به غذای نرم مخصوص بچه گربه تغییر میکند و کاسه آب تمیز همیشه باید در دسترس باشد.
اولین ویزیت دامپزشک هم معمولاً در همین بازه انجام میشود: معاینه عمومی، بررسی کک و انگل، و گفتوگو درباره زمان شروع واکسن و ضدانگل.
بچه گربه ۸ تا ۱۲ هفتهای
بیشتر بچه گربهها تا حدود هشت هفتگی کامل از شیر گرفته میشوند و غذای مخصوص بچه گربه میخورند. این سن معمولاً زودترین زمان مناسب برای جدا شدن از مادر و رفتن به خانه جدید است و ماندن تا حدود دوازده هفتگی کنار مادر و هملانهایها برای رفتار اجتماعی بسیاری از بچه گربهها بهتر است.
در این بازه برنامه واکسن ادامه دارد، بچه گربه آماده آموزشهای ساده مثل واکنش به اسم است و باید عادت کند که بدنش را لمس کنند، ناخنهایش را ببینند و او را در باکس حمل بگذارند.
راهنمای نگهداری از بچه گربه یک ماهه و کوچکتر
اگر در حال نگهداری از بچه گربه یک ماهه یا کوچکتر هستید، بهخصوص بدون مادر، چهار کار روزانه را جدی بگیرید: گرم نگه داشتن، شیر دادن درست، کمک به دستشویی و وزنکشی. هر چهار مورد برای زنده ماندن بچه گربه حیاتی است.
حفظ گرمای بدن بچه گربه
بچه گربه بدون مادر خیلی سریع سرد میشود و بچه گربه سرد نمیتواند شیر را هضم کند. یک جعبه مقوایی یا سبد با لبه بلند را با حوله یا پتوی نرم بپوشانید و آن را در اتاقی بدون کوران هوا قرار دهید.
برای گرما میتوانید از کیسه آب گرم (با آب گرم، نه جوش) که داخل حوله پیچیده شده استفاده کنید. نکته مهم این است که گرما فقط در یک طرف جعبه باشد تا اگر بچه گربه زیادی گرمش شد، بتواند خودش را به قسمت خنکتر بکشد. کیسه را هر چند ساعت بررسی کنید تا سرد نشده باشد.
در هفته اول، دمای داخل لانه باید گرمتر از دمای معمول اتاق باشد (حدود ۲۹ تا ۳۲ درجه سانتیگراد) و در طول ماه اول کمکم به دمای عادی اتاق برسد. در تابستانهای گرم ایران، خطر برعکس هم وجود دارد: لانه را کنار پنجره آفتابگیر یا بخاری نگذارید؛ بچه گربهای که تند نفس میکشد و بیقرار است ممکن است بیش از حد گرمش شده باشد.
بچه گربه سرد پیدا کردهاید؟ اگر بدنش هنگام لمس سرد است، اول او را آرام و تدریجی گرم کنید (مثلاً در آغوش و زیر لباس، یا کنار منبع گرمای ملایم) و تا گرم نشده به او شیر ندهید. همزمان با دامپزشک تماس بگیرید؛ سرمازدگی در نوزاد گربه یک وضعیت اورژانسی است.
تغذیه بچه گربه با شیشه شیر
برای بچه گربه بیمادر فقط از شیرخشک مخصوص بچه گربه استفاده کنید. شیر گاو برای بچه گربه مناسب نیست؛ لاکتوز آن اغلب باعث نفخ و اسهال میشود و ترکیب مواد مغذیاش هم با نیاز بچه گربه جور نیست. شیر بدون لاکتوز انسانی هم جایگزین کامل نیست، چون کمبود مواد مغذی را جبران نمیکند.
شیرخشک را طبق دستور روی قوطی آماده کنید و آن را تا حدود دمای بدن (نزدیک ۳۸ درجه) گرم کنید؛ قبل از شیر دادن چند قطره روی مچ دست بریزید تا مطمئن شوید داغ نیست. هر بار شیر تازه آماده کنید و شیشه و سرشیشه را بعد از هر وعده بشویید.
وضعیت درست شیر دادن: بچه گربه را هرگز به پشت نخوابانید و مثل نوزاد انسان در آغوش نگیرید. او باید روی شکم باشد، چهار دست و پایش روی حوله یا پای شما تکیه داشته باشد و سرش صاف رو به جلو باشد. در این حالت خطر ورود شیر به ریه کمتر است.
سرشیشه را به دهانش نزدیک کنید و اجازه دهید خودش مکیدن را شروع کند. شیشه را فشار ندهید تا شیر به زور وارد دهان شود. اگر شیر از بینی بچه گربه بیرون آمد، شیر دادن را متوقف کنید، سرش را کمی پایین نگه دارید و با دامپزشک تماس بگیرید؛ ممکن است شیر وارد مجرای تنفسی شده باشد.
چند وقت یک بار؟ در هفته اول بچه گربه بیمادر باید هر ۲ تا ۴ ساعت، شب و روز، شیر بخورد. پس از هفته اول فاصله وعدهها کمکم بیشتر میشود و تا زمان گرفتن از شیر به حدود هر ۴ تا ۶ ساعت میرسد. حجم هر وعده را از جدول قوطی شیرخشک و با نظر دامپزشک تنظیم کنید؛ پرخوراندن هم خطرناک است و میتواند باعث برگشت شیر، نفخ و اسهال شود. کمی کمتر دادن از زیادهروی بهتر است.
کمک به ادرار و مدفوع بچه گربه
بچه گربه تا حدود سه هفتگی نمیتواند خودش ادرار و مدفوع کند و مادر با لیسیدن این کار را تحریک میکند. اگر مادر نیست، بعد از هر بار شیر دادن، با یک پنبه یا دستمال نرم که با آب ولرم مرطوب شده، ناحیه زیر دم را به آرامی ماساژ دهید تا ادرار یا مدفوع کند.
فشار ندهید و محکم نمالید؛ حرکت باید سبک و کوتاه باشد. بعد از کار ناحیه را خشک کنید تا پوست تحریک نشود. ادرار باید کمرنگ باشد؛ ادرار تیره میتواند نشانه کمآبی باشد. اگر بچه گربه بیش از یک روز مدفوع نکرده یا اسهال دارد، با دامپزشک مشورت کنید.
وزنکشی روزانه؛ سادهترین هشدار زودهنگام
یک ترازوی دیجیتال آشپزخانه که گرم را نشان میدهد، یکی از مفیدترین وسایل نگهداری از بچه گربه است. هر روز در ساعت مشخصی، ترجیحاً قبل از یک وعده شیر، بچه گربه را وزن کنید و عدد را بنویسید. افزایش مداوم وزن یعنی تغذیه کافی است؛ ثابت ماندن یا کاهش وزن یعنی باید همان روز با دامپزشک صحبت کنید.
تغذیه بچه گربه بر اساس سن
بهترین غذا برای بچه گربه در هفتههای اول، شیر مادر خودش است. اگر مادر در دسترس نیست، شیرخشک مخصوص بچه گربه جای آن را میگیرد و از حدود سه تا چهار هفتگی، گرفتن تدریجی از شیر شروع میشود. جدول زیر مسیر کلی را نشان میدهد:
| سن | غذای اصلی | نکته |
|---|---|---|
| ۰ تا ۳ هفته | فقط شیر مادر یا شیرخشک بچه گربه | هیچ غذای جامدی لازم نیست |
| ۳ تا ۴ هفته | شیرخشک + فرنی رقیق (شیرخشک و غذای مرطوب بچه گربه) | در ظرف کمعمق، مقدار کم |
| ۴ تا ۶ هفته | غذای مرطوب نرم بچه گربه، کمکم غلیظتر | آب تمیز همیشه در دسترس |
| ۶ تا ۸ هفته | غذای مرطوب یا غذای خشک بچه گربه که کمی خیس شده | شیرخشک به تدریج قطع میشود |
| ۸ تا ۱۲ هفته | غذای مخصوص بچه گربه (مرطوب، خشک یا ترکیبی) | چند وعده کوچک در روز |
گرفتن بچه گربه از شیر، قدم به قدم
- کمی شیرخشک گرم را با غذای مرطوب مخصوص بچه گربه مخلوط کنید تا فرنی رقیقی به دست آید.
- آن را در یک بشقاب کمعمق بریزید و کمی از آن را با انگشت تمیز به لب بچه گربه بزنید تا طعمش را بشناسد.
- در روزهای اول، شیشه شیر را هم ادامه دهید؛ گرفتن از شیر یک شبه اتفاق نمیافتد.
- طی یکی دو هفته، مقدار شیرخشک را در مخلوط کم و مقدار غذا را بیشتر کنید.
- کاسه آب تمیز و کمعمق را از همان هفتههای اول گرفتن از شیر در دسترس بگذارید.
- اگر در این دوره اسهال شدید، استفراغ یا کاهش وزن دیدید، سرعت تغییر را کم کنید و با دامپزشک مشورت کنید.
بچه گربهها معده کوچکی دارند و انرژی زیادی مصرف میکنند؛ به همین دلیل تا چند ماه به چند وعده کوچک در روز نیاز دارند. غذای گربه بالغ برای رشد بچه گربه کافی نیست، پس روی بسته دنبال عبارت مخصوص بچه گربه یا «رشد» باشید.
برای انتخاب بین غذای خشک، مرطوب یا ترکیب آنها، مقاله مقایسه غذای خشک و مرطوب گربه را بخوانید. اگر میخواهید مقدار روزانه غذا را بر اساس وزن و سن حساب کنید، راهنمای مقدار غذای روزانه گربه روش خواندن جدول بسته و کنترل وزن را توضیح میدهد. برای معیارهای انتخاب غذای خشک باکیفیت هم راهنمای انتخاب غذای خشک گربه را ببینید.
غذاهایی که به بچه گربه نباید داد: شیر گاو، نان و برنج بهعنوان غذای اصلی، استخوان پخته، گوشت یا تخممرغ خام، پیاز و سیر، شکلات و غذای ادویهدار سفره. غذای خانگی ناقص، حتی اگر بچه گربه با اشتها بخورد، کمبودهایی ایجاد میکند که در دوره رشد سریع آسیب بیشتری دارد.
نگهداری از بچه گربه بدون مادر
در بهار و تابستان، دیدن بچه گربه تنها در کوچه یا حیاط در ایران زیاد اتفاق میافتد. پیش از برداشتن بچه گربه، مطمئن شوید واقعاً بیمادر است. مادر ممکن است برای پیدا کردن غذا رفته باشد یا در حال جابهجا کردن بچههایش باشد؛ از فاصله دور و بدون نزدیک شدن مدتی مراقب باشید.
اگر بچه گربه در خطر فوری است (وسط خیابان، زیر باران، زخمی یا بسیار سرد) یا مدت طولانی مادر برنگشته، دخالت لازم است. درباره سلامت خودتان هنگام تماس با بچه گربههای خیابانی و کارهایی که بعد از آن باید انجام دهید، راهنمای دست زدن به گربههای خیابانی را بخوانید.
اولین کارها بعد از پیدا کردن بچه گربه بیمادر
- با دستکش یا حوله او را بردارید و بعد دستهایتان را با آب و صابون بشویید.
- او را گرم کنید؛ بچه گربه سرد را تا گرم نشده شیر ندهید.
- سن تقریبی را با جدول بالا تخمین بزنید (چشم بسته، گوش باز، دندان، راه رفتن).
- شیرخشک مخصوص بچه گربه تهیه کنید؛ به جای آن از شیر گاو یا دستورهای خانگی اینترنتی استفاده نکنید.
- در اولین فرصت او را برای معاینه نزد دامپزشک ببرید، بهخصوص اگر کک، زخم، ترشح چشم یا اسهال دارد.
- اگر در خانه گربه دیگری دارید، بچه گربه تازه را تا معاینه دامپزشک در اتاقی جدا نگه دارید و بعد از رسیدگی به او، دستهایتان را بشویید.
کک روی بچه گربه: کک زیاد میتواند در بچه گربه کوچک باعث کمخونی شود. بسیاری از محصولات ضدکک که برای گربه بالغ یا سگ ساخته شدهاند، برای بچه گربه خطرناک یا حتی کشندهاند. خودسرانه از آنها استفاده نکنید؛ تا ویزیت دامپزشک فقط با شانه دندانهریز ککها را جمع کنید.
علت مرگ بچه گربه تازه متولد شده
بچه گربههای نوزاد، بهویژه بیمادرها، بسیار آسیبپذیرند و حالشان ممکن است در چند ساعت بدتر شود. مهمترین علتها عبارتاند از:
سرمازدگی: بچه گربهای که گرما ندارد، بیحال میشود، مکیدن را متوقف میکند و بدنش نمیتواند شیر را هضم کند.
تغذیه ناکافی و افت قند خون: نخوردن شیر کافی یا فاصله طولانی میان وعدهها به ضعف شدید منجر میشود.
کمآبی: اسهال یا شیر نخوردن، بدن کوچک بچه گربه را خیلی سریع کمآب میکند.
ورود شیر به ریه: شیر دادن در حالت خوابیده به پشت یا فشار دادن شیشه میتواند باعث ورود شیر به مجرای تنفسی و عفونت ریه شود.
عفونتها و انگلها: سیستم ایمنی نوزاد هنوز کامل نیست و عفونتهای تنفسی و گوارشی، انگلهای رودهای و کک زیاد برایش جدیتر از گربه بالغ است.
مشکلات مادرزادی: گاهی بچه گربه با نقصی متولد میشود که از بیرون دیده نمیشود و فقط دامپزشک میتواند آن را بررسی کند.
به مجموعهای از این عوامل که باعث میشود بچه گربهای که ظاهراً سالم به دنیا آمده کمکم ضعیف شود، گاهی «سندروم پژمردگی بچه گربه» گفته میشود. شانس نجات او به سرعت رساندنش به دامپزشک بستگی دارد.
نشانههای خطر: همین حالا به دامپزشک مراجعه کنید
- بدن سرد، بیحالی شدید یا شل بودن بدن
- مکیدن نکردن یا رد کردن شیر در دو وعده پشت سر هم
- ثابت ماندن یا کاهش وزن
- خارج شدن شیر از بینی، سرفه یا تنفس صدادار و دهان باز
- اسهال، بهویژه همراه بیحالی یا خون
- لثههای رنگپریده یا کک بسیار زیاد
- گریه مداوم که با شیر و گرما آرام نمیشود
- تورم یا ترشح چرکی چشم، یا تورم و قرمزی ناحیه بند ناف
تشخیص جنسیت بچه گربه
برای تشخیص جنسیت بچه گربه، دم را آرام بالا بگیرید و به فاصله میان مقعد و مجرای تناسلی نگاه کنید. در بچه گربه نر این فاصله بیشتر است و مجرای تناسلی شبیه یک نقطه یا دایره کوچک دیده میشود؛ در بچه گربه ماده دو مجرا به هم نزدیکاند و مجرای تناسلی شبیه یک خط عمودی کوچک است.
| نشانه | بچه گربه نر | بچه گربه ماده |
|---|---|---|
| فاصله مقعد تا مجرای تناسلی | بیشتر (جای کیسه بیضه در میان آنهاست) | بسیار نزدیک، تقریباً چسبیده |
| شکل مجرای تناسلی | گرد، مثل نقطه | کشیده، مثل خط کوتاه |
| شکل کلی از نمای پشت | دو نقطه با فاصله، شبیه «:» | خط و نقطه نزدیک به هم، شبیه علامت تعجب وارونه «¡» |
| بیضهها | در هفتههای اول معمولاً دیده یا لمس نمیشوند | ندارد |
از چه سنی میتوان جنسیت بچه گربه را تشخیص داد؟
تفاوتها از همان هفتههای اول وجود دارند، اما در نوزاد اندامها بسیار کوچکاند و احتمال اشتباه زیاد است. تشخیص از حدود هشت هفتگی به بعد سادهتر و مطمئنتر میشود. اگر چند بچه گربه هملانه دارید، مقایسه آنها کنار هم کار را خیلی آسانتر میکند.
نکات ایمنی هنگام تشخیص جنسیت
- زمانی را انتخاب کنید که بچه گربه آرام است، مثلاً بعد از شیر یا غذا.
- او را روی حولهای گرم قرار دهید و دم را به آرامی بالا بگیرید؛ دم را نکشید.
- نوزاد را بیش از چند دقیقه از مادر و هملانهایها دور نکنید.
- قبل و بعد از کار دستهایتان را بشویید.
آیا رنگ موی بچه گربه جنسیت را نشان میدهد؟
فقط تا حدی. گربههای لاکپشتی (سیاه و نارنجی) و کالیکو (سهرنگ سفید، سیاه و نارنجی) تقریباً همیشه مادهاند، چون این الگوی رنگ به دو کروموزوم X نیاز دارد. گربههای نارنجی بیشتر نر هستند، اما گربه نارنجی ماده هم وجود دارد. پس رنگ فقط یک سرنخ است، نه تشخیص قطعی. اگر شک دارید، از دامپزشک بخواهید در اولین معاینه جنسیت را بررسی کند.
آموزش خاک و دستشویی به بچه گربه
از حدود سه تا چهار هفتگی که بچه گربه خودش دستشویی میکند، زمان معرفی ظرف خاک است. بچه گربههایی که با مادر بزرگ میشوند، معمولاً با تقلید از او این کار را خیلی زود یاد میگیرند؛ بچه گربه بیمادر به کمی راهنمایی شما نیاز دارد.
- یک ظرف کمعمق با لبه کوتاه انتخاب کنید که بچه گربه بهراحتی وارد آن شود.
- از خاک بدون عطر استفاده کنید؛ در هفتههای اول بعضی بچه گربهها خاک را مزه میکنند، پس رفتارش را زیر نظر بگیرید و درباره نوع خاک مناسب با دامپزشک مشورت کنید.
- بعد از هر وعده غذا، بعد از خواب و بعد از بازی، بچه گربه را آرام داخل ظرف بگذارید.
- ظرف را دور از ظرف غذا و آب و در جای آرام قرار دهید.
- ظرف را تمیز نگه دارید، اما کمی بوی آشنا در روزهای اول به یادگیری کمک میکند.
- هرگز بچه گربه را برای خرابکاری دعوا نکنید یا پوزهاش را به ادرار نمالید؛ این کار فقط ترس ایجاد میکند.
اگر بچه گربهای که ظرف خاک را میشناخته ناگهان بیرون از آن ادرار میکند، به ادرار کردن زورکی، اسهال یا تغییر رفتار دقت کنید و با دامپزشک مشورت کنید. برای اصول کلی تشویق مثبت و آموزش خاک در گربههای بزرگتر، راهنمای آموزش و تربیت گربه را ببینید.
واکسن و ضدانگل بچه گربه: برنامه را از دامپزشک بگیرید
برنامه دقیق واکسن و ضدانگل به سلامت بچه گربه، اینکه شیر مادر خورده یا نه، شیوع بیماریها در منطقه شما و محیط زندگیاش بستگی دارد؛ به همین دلیل باید آن را دامپزشک تنظیم کند. آنچه در ادامه میآید برای آشنایی شماست تا بدانید چه سؤالهایی بپرسید.
واکسنهای اصلی بچه گربه
طبق راهنمای بینالمللی انجمن جهانی دامپزشکی حیوانات کوچک (WSAVA)، واکسنهای اصلی گربه از او در برابر پانلکوپنی (تب بیرنگ یا طاعون گربه)، هرپسویروس و کلسی ویروس گربه محافظت میکنند. شروع این واکسنها معمولاً در حدود ۶ تا ۸ هفتگی است و چند نوبت با فاصله چند هفته تا حدود ۱۶ هفتگی یا بعد از آن تکرار میشود؛ یک نوبت یادآور هم بعداً لازم است.
چرا یک نوبت کافی نیست؟ پادتنهایی که بچه گربه از شیر مادر گرفته، ممکن است تا چند ماه اثر واکسن را خنثی کنند؛ نوبتهای پشت سر هم مطمئن میشوند که یکی از آنها بعد از کم شدن این پادتنها زده شود. هاری در ایران وجود دارد؛ درباره زمان واکسن هاری هم از دامپزشک بپرسید.
ضدانگل و کنترل کک
انگلهای رودهای در بچه گربهها شایعاند و بعضی از آنها ممکن است از مادر یا محیط منتقل شوند. دامپزشکان معمولاً ضدانگل را از چند هفتگی شروع و در فواصل منظم تکرار میکنند. نوع و دوز دارو فقط باید بر اساس وزن بچه گربه و تجویز دامپزشک باشد؛ داروی گربه بالغ یا سگ را به بچه گربه ندهید.
اسهال طولانی، شکم نفخکرده، رشد کند یا دیدن کرم در مدفوع، دلایلی برای مراجعه زودتر هستند. برای آشنایی با مشکلات گوارشی رایج در گربهها، مقاله بیماریهای گوارشی گربه را بخوانید.
سؤالهایی که در اولین ویزیت از دامپزشک بپرسید
- سن تقریبی بچه گربه چند هفته است و وزنش برای این سن مناسب است؟
- برنامه واکسن او چیست و نوبت بعدی چه زمانی است؟
- ضدانگل داخلی و ضدکک را از چه زمانی و با چه فاصلهای انجام دهیم؟
- تا چه زمانی از بیرون رفتن یا تماس با گربههای دیگر پرهیز کنیم؟
- بهترین زمان عقیمسازی برای این بچه گربه چه زمانی است؟
- چه غذایی و چند وعده در روز مناسب اوست؟
اجتماعی کردن بچه گربه و تربیت اولیه
حساسترین دوره اجتماعی شدن بچه گربه تقریباً بین ۲ و ۷ هفتگی است. تجربههای این چند هفته اثر ماندگاری روی رفتار گربه در بزرگسالی دارد: بچه گربهای که در این دوره با ملایمت لمس شده و آدمهای مختلف را دیده، معمولاً گربهای اجتماعیتر و کماسترستر میشود.
- لمس کوتاه و آرام: روزی چند بار بچه گربه را برای مدت کوتاه نوازش کنید، آرام بلند کنید و به پنجهها و گوشهایش دست بزنید.
- آدمهای مختلف: اجازه دهید اعضای مختلف خانواده با او آشنا شوند، اما بگذارید خود بچه گربه شروعکننده تماس باشد.
- صداها و محیط خانه: صدای عادی خانه مثل جاروبرقی را از فاصله و به تدریج به او معرفی کنید.
- باکس حمل: باکس را با در باز و یک پتوی آشنا در خانه بگذارید تا برایش جای عادی باشد، نه نشانه رفتن به دامپزشک.
- کودکان: کودکان کوچک نباید بچه گربه را بغل کنند؛ ممکن است او را زیادی فشار دهند یا بیندازند. نوازش با نظارت بزرگتر کافی است.
اگر بچه گربه پنهان میشود، سعی در فرار دارد یا بازی نمیکند، یعنی زیادی تحت فشار است؛ کار را متوقف کنید و آهستهتر پیش بروید. برای فهم این نشانهها، راهنمای زبان بدن گربه دم، گوشها و حالت بدن را توضیح میدهد.
بازی درست و گاز گرفتن دست
بچه گربهها با بازی، شکار کردن را تمرین میکنند. اگر با دست و انگشت با او بازی کنید، یاد میگیرد دست انسان طعمه است و همین عادت در گربه بالغ به گاز گرفتن و چنگ زدن دردناک تبدیل میشود. به جای دست از اسباببازی چوبی با پر یا توپهای سبک استفاده کنید. برای ایدههای امن و متناسب با سن، مقاله بازی با گربه در خانه را ببینید.
ناخن، اسم و حد و مرز
بچه گربه از همان هفتههای اول دوست دارد پنجه بکشد. یک اسکرچر کوچک کنار جای خوابش بگذارید و وقتی از آن استفاده کرد تشویقش کنید؛ دلایل این رفتار و راههای محافظت از مبل در مقاله پنجه کشیدن گربه آمده است. اگر هنوز برای بچه گربهتان اسم انتخاب نکردهاید، فهرست اسم گربه خانگی به شما کمک میکند اسمی کوتاه و قابل صدا زدن پیدا کنید؛ تکرار اسم همراه با خوراکی یا نوازش، اولین تمرین تربیتی اوست.
حمام کردن بچه گربه: لازم است یا نه؟
بچه گربه، بهخصوص زیر یک ماه، معمولاً به حمام کامل نیاز ندارد و حمام کردن او خطر سرمازدگی دارد؛ بدن کوچک او پس از خیس شدن خیلی سریع گرما از دست میدهد. برای تمیز کردن، کافی است قسمت آلوده را با پارچه نرمی که با آب ولرم مرطوب شده پاک کنید و بلافاصله کامل خشک کنید.
از شامپوی انسانی، مواد ضدعفونیکننده و عطر استفاده نکنید. اگر بچه گربه سر تا پا آلوده شده (مثلاً با روغن یا مواد شیمیایی)، پیش از هر اقدامی با دامپزشک تماس بگیرید، چون بعضی مواد با لیسیدن سمی میشوند. برای گربههای بزرگتر، راهنمای حمام کردن گربه مراحل درست و اشتباهات رایج را توضیح میدهد.
لوازم ضروری برای نگهداری از بچه گربه
پیش از آوردن بچه گربه به خانه یا بلافاصله بعد از پیدا کردن او، این وسایل را آماده کنید:
- شیشه شیر مخصوص بچه گربه: با سرشیشه نرم و کوچک، بههمراه شیرخشک مخصوص بچه گربه (برای بیمادرها).
- ترازوی دیجیتال آشپزخانه: برای وزنکشی روزانه.
- لانه یا جای خواب گرم: جعبه یا تخت نرم با لبه، که بتوان روکش آن را شست.
- ظرف غذا و آب کمعمق: ترجیحاً سرامیکی یا استیل و قابل شستوشو.
- ظرف خاک کمعمق و خاک بدون عطر: از حدود سه تا چهار هفتگی.
- برس نرم و شانه دندانهریز: برای عادت دادن به نظافت و بررسی کک.
- اسکرچر و اسباببازی امن: بدون قطعات ریز قابل بلعیدن، نخ یا کش.
- باکس حمل: برای رفتوآمد امن به مطب دامپزشک.
برای انتخاب و محل مناسب جای خواب، راهنمای جای خواب گربه نکات عملی دارد. پتسازه در بخش تخت و جای خواب حیوانات تختهای نرم و قابل شستوشو هم میفروشد؛ برای بچه گربه خیلی کوچک، تختی را انتخاب کنید که لبه کوتاه داشته باشد تا بهراحتی وارد و خارج شود، و تا چند هفته اول یک حوله تمیز و گرم هم کاملاً کافی است.
اشتباهات رایج در نگهداری از بچه گربه
| باور یا کار رایج | واقعیت |
|---|---|
| شیر گاو برای بچه گربه خوب است | اغلب باعث اسهال و نفخ میشود و مواد مغذی لازم را ندارد؛ شیرخشک مخصوص بچه گربه لازم است |
| بچه گربه یک ماهه آماده رفتن به خانه جدید است | بچه گربه معمولاً زودتر از حدود هشت هفتگی نباید از مادر جدا شود |
| غذای اول بچه گربه غذای خشک است | گرفتن از شیر با فرنی رقیق و غذای نرم شروع میشود |
| بچه گربه کثیف را باید کامل حمام کرد | تمیز کردن موضعی و خشک کردن فوری کافی و امنتر است |
| با دست بازی کردن بامزه است | عادت گاز گرفتن و چنگ زدن دست را در بزرگسالی میسازد |
| ضدکک سگ یا گربه بالغ را کمتر بزنیم | بعضی از این محصولات برای بچه گربه خطرناکاند؛ فقط با تجویز دامپزشک |
| بچه گربه بیحال فقط خسته است | بیحالی و شیر نخوردن در نوزاد میتواند اورژانسی باشد |
سوالات متداول درباره نگهداری از بچه گربه
بچه گربه تازه متولد شده را چند بار باید شیر داد؟
بچه گربه بیمادر در هفته اول هر ۲ تا ۴ ساعت، شب و روز، به شیر نیاز دارد. بعد از آن فاصله وعدهها کمکم بیشتر میشود و تا زمان گرفتن از شیر به حدود ۴ تا ۶ ساعت میرسد. وزنکشی روزانه نشان میدهد مقدار کافی است یا نه.
اگر شیرخشک بچه گربه ندارم، چه کنم؟
بچه گربه را گرم نگه دارید و در اولین فرصت از دامپزشکی یا فروشگاه حیوانات شیرخشک مخصوص بچه گربه تهیه کنید. شیر گاو و دستورهای خانگی جایگزین مناسبی نیستند و ممکن است اسهال و کمآبی ایجاد کنند. اگر تا چند ساعت امکان تهیه ندارید، تلفنی با یک دامپزشک مشورت کنید.
بچه گربه از چه زمانی غذای جامد میخورد؟
گرفتن از شیر معمولاً از حدود سه تا چهار هفتگی با فرنی رقیق شیرخشک و غذای مرطوب بچه گربه شروع میشود و بیشتر بچه گربهها تا حدود هشت هفتگی کامل از شیر گرفته میشوند.
چطور جنسیت بچه گربه را تشخیص دهیم؟
دم را آرام بالا بگیرید. در نر فاصله مقعد و مجرای تناسلی بیشتر و مجرا گرد است؛ در ماده دو مجرا نزدیکاند و مجرای تناسلی شبیه خط کوتاه است. تشخیص بعد از حدود هشت هفتگی مطمئنتر است و در صورت شک، دامپزشک آن را تأیید میکند.
بچه گربه را از چند ماهگی میتوان از مادر جدا کرد؟
معمولاً نه زودتر از حدود هشت هفتگی، و ماندن تا حدود دوازده هفتگی کنار مادر و هملانهایها برای رفتار اجتماعی بسیاری از بچه گربهها بهتر است. جدا کردن زودهنگام خطر مشکلات تغذیه و رفتاری را بیشتر میکند.
آیا بچه گربه زیر یک ماه را میتوان شست؟
بهتر است حمام کامل نشود، چون خیلی سریع سرد میشود. قسمت آلوده را با پارچه نرم و آب ولرم پاک کنید و فوراً خشک کنید، از شامپوی انسانی استفاده نکنید و اگر به ماده شیمیایی آلوده شده، با دامپزشک تماس بگیرید.
اولین واکسن بچه گربه چه زمانی است؟
طبق راهنمای WSAVA، واکسنهای اصلی معمولاً از حدود ۶ تا ۸ هفتگی شروع و چند نوبت تا حدود ۱۶ هفتگی یا بعد از آن تکرار میشوند. برنامه دقیق را دامپزشک بر اساس شرایط بچه گربه تعیین میکند.
چرا بچه گربهام وزن اضافه نمیکند؟
شیر ناکافی، روش نادرست شیر دادن، سرما، انگل، کک زیاد یا بیماری میتوانند علت باشند. در بچه گربه نوزاد ثابت ماندن یا کاهش وزن حتی یک روز دلیل کافی برای تماس با دامپزشک است.
دست زدن به بچه گربه خیابانی خطرناک است؟
نوازش روی پوست سالم معمولاً خطر کمی دارد، اما بعد از آن دستهایتان را بشویید و خراش یا گاز گرفتگی را جدی بگیرید. جزئیات بیماریها و کارهای بعد از تماس در راهنمای گربههای خیابانی آمده است.
منابع
- VCA Animal Hospitals — Feeding Orphaned Kittens
- VCA Animal Hospitals — Socialization and Fear Prevention in Kittens
- PetMD — How to Determine the Sex of a Kitten
جمعبندی: قدم بعدی در نگهداری از بچه گربه
نگهداری از بچه گربه در هفتههای اول بیشتر از هر چیز به نظم نیاز دارد: گرم نگه داشتن، شیر درست در وضعیت درست، کمک به دستشویی، و وزنکشی روزانه. از سه تا چهار هفتگی گرفتن از شیر و آموزش خاک شروع میشود و دوره ۲ تا ۷ هفتگی بهترین فرصت برای ساختن گربهای آرام و اجتماعی است.
قدم بعدی شما یک ویزیت دامپزشک برای معاینه، برنامه واکسن و ضدانگل است. بعد از آن، وقتی بچه گربه غذای جامد را شروع کرد، با راهنمای مقدار غذای روزانه گربه وعدهها را تنظیم کنید و هر نشانه خطری را که در این مقاله گفتیم، بدون معطلی با دامپزشک در میان بگذارید.
