آیا دست زدن به گربه های خیابانی خطرناک است؟

دست زدن به گربه خیابانی به‌خودی‌خود معمولاً باعث بیماری نمی‌شود؛ خطر واقعی از گاز گرفتن و خراش، تماس با مدفوع و خاک آلوده و قارچ پوستی است. بعد از نوازش، دست‌ها را با آب و صابون بشویید و تا آن زمان به چشم، دهان و صورت دست نزنید.

اگر گربه شما را گاز گرفت یا خراشی داد که پوست را باز کرد، موضوع دیگر فقط «شستن دست» نیست: زخم را دست‌کم ۱۵ دقیقه با آب و صابون بشویید و همان روز به مرکز بهداشت یا مرکز پیشگیری از هاری بروید. این راهنما برای کسانی است که گربه‌ای را در کوچه نوازش کرده‌اند و نگران‌اند، برای زنان باردار و خانواده‌هایی که بچه دارند، و برای کسانی که می‌خواهند به گربه‌های محله کمک کنند بی‌آنکه سلامت خودشان را به خطر بیندازند.

پاسخ کوتاه به سه سؤال پرتکرار

• آیا دست زدن به گربه باعث بیماری می‌شود؟ نوازش روی پوست سالم، خطر کمی دارد. بیشتر بیماری‌های مشترک گربه و انسان از راه زخم، بزاق روی زخم باز، مدفوع، خاک آلوده یا ضایعه‌های قارچی پوست منتقل می‌شوند، نه از یک نوازش ساده.
• دست زدن به گربه چه عوارضی دارد؟ عارضه‌های احتمالی شامل قارچ پوستی (کچلی)، بیماری خراش گربه، انگل‌های روده‌ای، عفونت زخم و در صورت گاز گرفتگی، خطر هاری است. توکسوپلاسموز هم وجود دارد، اما معمولاً از راه نوازش منتقل نمی‌شود.
• بعد از دست زدن به گربه چه کنیم؟ دست‌ها را با آب و صابون بشویید، به صورت دست نزنید، اگر حیوان خانگی دارید پیش از بغل کردن آن دست‌ها را شسته باشید، و هر خراش یا گازگرفتگی را جدی بگیرید.

نقشه این راهنما: کدام بخش را بخوانید؟

این صفحه نقطه شروع همه سؤال‌های مربوط به گربه‌های خیابانی در پت‌سازه است. هر موضوع در همین صفحه خلاصه شده و اگر جزئیات بیشتری لازم داشتید، مقاله اختصاصی آن را بخوانید.

اگر سؤال شما این است	خلاصه در همین صفحه	راهنمای کامل
گربه مرا گاز گرفت یا خراش داد	کمک‌های اولیه و زمان رفتن به مرکز بهداشت	خطرات گاز گرفتن گربه
نگران توکسوپلاسموز هستم	راه انتقال واقعی و پیشگیری	راهنمای توکسوپلاسموز در گربه
باردارم یا قصد بارداری دارم	احتیاط‌های لازم و آزمایش‌ها	موی گربه و نازایی؛ حقیقت یا افسانه
بچه گربه‌ای بی‌مادر پیدا کرده‌ام	کی دخالت کنیم و چطور	راهنمای نگهداری از بچه گربه
می‌خواهم به گربه‌های محله کمک کنم	غذا، آب، سرپناه و ایمنی خودتان	بخش «کمک به گربه‌های خیابانی» در همین صفحه

آیا دست زدن به گربه خیابانی باعث بیماری می‌شود؟

مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری‌های آمریکا (CDC) می‌گوید گربه‌ها ممکن است حتی وقتی کاملاً سالم به نظر می‌رسند، میکروب‌هایی با خود داشته باشند که انسان را بیمار کند. این میکروب‌ها از راه بزاق، خراش، گاز گرفتن و مدفوع منتقل می‌شوند. پس سؤال درست این نیست که «آیا گربه خیابانی میکروب دارد؟»، بلکه این است که «تماس من از چه نوعی بوده است؟».

خطر هر تماس به نوع آن بستگی دارد. جدول زیر یک راهنمای کلی است و جای معاینه پزشک را نمی‌گیرد:

نوع تماس	میزان خطر	چه کنیم
نوازش سر و بدن با پوست سالم	کم	شستن دست‌ها با آب و صابون
لیسیدن پوست سالم	کم	شستن محل با آب و صابون
لیسیدن زخم، چشم، دهان یا بینی	بالا	شستن فوری و مراجعه به مرکز بهداشت
خراشی که پوست را باز کرده یا گاز گرفتگی	بالا	شستن ۱۵ دقیقه‌ای و مراجعه همان روز
دست زدن به گربه‌ای با لکه‌های بی‌مو و پوسته‌دار	متوسط (قارچ پوستی)	شستن دست و لباس، زیر نظر گرفتن پوست
تماس با مدفوع، خاک باغچه یا جعبه شن	متوسط (انگل‌ها)	دستکش، شستن دقیق دست و ناخن‌ها

طبقه‌بندی سازمان جهانی بهداشت (WHO) برای هاری هم همین منطق را دارد: دست زدن، غذا دادن و لیسیدن پوست سالم در پایین‌ترین گروه خطر قرار می‌گیرد و فقط شستن لازم دارد. اما خراش یا گازی که پوست را باز کند، یا تماس بزاق با زخم و مخاط، نیاز به ارزیابی فوری در مرکز درمانی دارد.

آیا گربه‌های خیابانی کثیف هستند؟

گربه‌ها به طور طبیعی بخش زیادی از وقت خود را صرف لیسیدن و تمیز کردن بدنشان می‌کنند و به همین دلیل بسیاری از ما آن‌ها را از تمیزترین حیوانات می‌شناسیم. اگر درباره این رفتار و دیگر ویژگی‌های زیستی گربه کنجکاوید، مطلب خصوصیات رفتاری و زیستی گربه‌ها را بخوانید.

با این حال گربه‌ای که در خیابان زندگی می‌کند در محیط تمیزی نیست: زندگی در باغچه‌ها، زیر ماشین‌ها و کنار سطل‌های زباله، نبود آب پاکیزه و غذای کافی، و تماس با حیوانات دیگر باعث می‌شود احتمال آلودگی به کک، انگل و قارچ در آن بیشتر از گربه خانگی باشد. گربه خانگی معمولاً واکسن زده، ضدانگل گرفته و زیر نظر دامپزشک است؛ درباره گربه خیابانی هیچ‌کدام از این‌ها را نمی‌دانیم.

پس «کثیف بودن» گربه خیابانی بیشتر یعنی «نامعلوم بودن وضعیت سلامت». این به معنی خطرناک بودن هر گربه نیست؛ یعنی باید با احتیاط و رعایت بهداشت با آن برخورد کرد، همان‌طور که بعد از دست زدن به دستگیره اتوبوس یا پول نقد دست‌هایمان را می‌شوییم.

دست زدن به گربه چه عوارضی دارد؟ بیماری‌های مشترک گربه و انسان

CDC فهرستی از بیماری‌هایی را که گربه‌ها می‌توانند به انسان منتقل کنند منتشر کرده است؛ از جمله بیماری خراش گربه، کچلی (قارچ پوستی)، هاری، توکسوپلاسموز، کرم‌های قلابدار و گرد، ژیاردیا و سالمونلا. بیشتر این بیماری‌ها نادر یا قابل پیشگیری‌اند و با رعایت چند اصل ساده خطرشان بسیار کم می‌شود. در ادامه، مهم‌ترین‌ها را از زاویه «دست زدن به گربه خیابانی» بررسی می‌کنیم.

توکسوپلاسموز

توکسوپلاسموز یک بیماری عفونی است که انگل تک‌یاخته‌ای به نام «توکسوپلاسما گوندی» ایجاد می‌کند. این انگل می‌تواند انسان و بسیاری از پستانداران و پرندگان را آلوده کند، اما گربه‌سانان «میزبان نهایی» آن هستند؛ یعنی چرخه تولیدمثل انگل فقط در روده آن‌ها کامل می‌شود و تخم‌های آن (اووسیست) با مدفوع دفع می‌شود.

نکته مهم برای کسی که گربه را نوازش کرده: مرکز سلامت گربه دانشگاه کرنل تصریح می‌کند که تماس مستقیم با گربه به احتمال بسیار زیاد باعث انتقال این انگل نمی‌شود. اووسیست‌ها پس از دفع باید یک تا پنج روز در محیط بمانند تا آلوده‌کننده شوند و انسان باید آن‌ها را به‌طور ناخواسته ببلعد. به گفته CDC، انسان بیشتر از راه خوردن گوشت خام یا نیم‌پز، سبزی و میوه شسته‌نشده، و خاک آلوده (مثلاً هنگام باغبانی بدون دستکش) مبتلا می‌شود.

علائم در گربه: در بیشتر گربه‌ها، از جمله گربه‌های خیابانی، عفونت بدون علامت است. گاهی علائم خفیفی مانند تب، بی‌حالی، اسهال یا کم‌اشتهایی دیده می‌شود. در بچه گربه‌ها و گربه‌هایی که سیستم ایمنی ضعیفی دارند، ممکن است علائم شدیدتری مثل مشکل تنفسی، التهاب چشم یا نشانه‌های عصبی بروز کند که نیاز به دامپزشک دارد.

راه آلوده شدن گربه: گربه‌ها معمولاً با شکار موش و پرنده یا خوردن گوشت خام آلوده مبتلا می‌شوند. به همین دلیل گربه خیابانی که شکار می‌کند، بیشتر از گربه آپارتمانی که غذای آماده می‌خورد در معرض است.

چه کسانی باید بیشتر مراقب باشند: زنانی که در دوران بارداری برای اولین بار به این انگل آلوده شوند، ممکن است آن را به جنین منتقل کنند. افراد با سیستم ایمنی بسیار ضعیف (مثلاً پس از پیوند عضو یا در حین شیمی‌درمانی) هم در معرض بیماری شدیدتر هستند. این گروه‌ها باید درباره آزمایش و احتیاط‌ها با پزشک خود مشورت کنند. چرخه کامل انگل، تشخیص و پیشگیری در گربه را در راهنمای توکسوپلاسموز که در جدول بالا معرفی شد، به‌طور کامل توضیح داده‌ایم.

پیشگیری:

• به گربه خود گوشت خام یا نیم‌پز ندهید.
• جعبه خاک گربه خانگی را هر روز تمیز کنید تا اووسیست‌ها فرصت آلوده‌کننده شدن پیدا نکنند.
• هنگام کار با خاک باغچه یا گلدان‌هایی که گربه‌های محله در آن‌ها دستشویی می‌کنند، دستکش بپوشید.
• زنان باردار و افراد با ایمنی ضعیف تا حد امکان جعبه خاک را تمیز نکنند و اگر ناچارند، با دستکش و شستن کامل دست‌ها این کار را انجام دهند.

قارچ پوستی (کچلی یا رینگ‌ورم)

کچلی، برخلاف اسمش، کار یک قارچ است نه کرم. در عمل، این بیماری یکی از محتمل‌ترین عوارض دست زدن مستقیم به گربه خیابانی است، چون از راه تماس با پوست و موی حیوان آلوده منتقل می‌شود. به گفته کرنل، گربه آلوده پیوسته هاگ‌های قارچ را از پوست و موی خود در محیط می‌ریزد و این هاگ‌ها ماه‌ها قدرت آلوده‌کنندگی خود را حفظ می‌کنند. کودکان در برابر آن حساس‌ترند.

در گربه: لکه‌های گرد، خشک، خاکستری و پوسته‌دار روی پوست، به‌ویژه روی سر، گوش‌ها و پنجه‌ها، همراه با ریختن مو. همه لکه‌های بی‌مو قارچی نیستند؛ برای شناخت علت‌های دیگر، مطلب علت‌های ریزش موی گربه را ببینید.

در انسان: ضایعه قرمز، حلقوی و خارش‌دار که مرکز آن کم‌رنگ‌تر است، معمولاً روی دست، ساعد، گردن یا صورت. در این حالت به پزشک مراجعه کنید و خودسرانه پماد مصرف نکنید، چون برخی پمادها ظاهر ضایعه را تغییر می‌دهند و تشخیص را دشوار می‌کنند.

پیشگیری: به گربه‌ای که لکه‌های بی‌مو و پوسته‌دار دارد دست نزنید؛ اگر دست زدید، دست‌ها را بشویید و لباسی را که با گربه تماس داشته، پیش از تماس با کودکان یا حیوان خانگی‌تان عوض کنید.

انگل‌های روده‌ای: کرم قلابدار و کرم گرد

گربه‌های خیابانی به‌ندرت ضدانگل دریافت می‌کنند و بسیاری از آن‌ها انگل روده‌ای دارند. تخم این انگل‌ها با مدفوع دفع می‌شود و می‌تواند مدت طولانی در خاک باقی بماند. خطر برای انسان از نوازش نیست، بلکه از خاک و ماسه آلوده است؛ مثلاً ماسه‌بازی پارک‌ها و باغچه‌هایی که گربه‌ها در آن دستشویی می‌کنند.

کرم قلابدار: گونه‌ای از این کرم به نام Ancylostoma tubaeforme در روده کوچک گربه زندگی می‌کند و از خون تغذیه می‌کند. گربه با بلعیدن لارو از محیط یا نفوذ لارو از پوست آلوده می‌شود. نشانه‌های آن در گربه عبارت‌اند از:

• اسهال، گاهی مدفوع تیره یا خونی
• کم‌خونی (لثه‌های رنگ‌پریده)
• کاهش وزن و کم‌اشتهایی
• بی‌حالی و موی کدر

آلودگی شدید در بچه گربه‌ها به دلیل کم‌خونی می‌تواند خطرناک باشد و نیاز به دامپزشک دارد. تشخیص با آزمایش مدفوع انجام می‌شود و درمان با داروی ضدانگلی است که دامپزشک انتخاب می‌کند. در انسان، لارو برخی کرم‌های قلابدار حیوانی می‌تواند از پوست (مثلاً پای برهنه روی خاک آلوده) وارد شود و ضایعه پوستی خارش‌دار و مارپیچ ایجاد کند که باید پزشک آن را ببیند.

کرم گرد (توکسوکارا): انسان، به‌ویژه کودک، با بلعیدن تخم این کرم از خاک آلوده مبتلا می‌شود. کرنل توضیح می‌دهد که لارو آن ممکن است در بدن انسان به اندام‌هایی مانند کبد یا دستگاه عصبی مهاجرت کند. به همین دلیل شستن دست کودکان پس از بازی در پارک و خاک اهمیت زیادی دارد.

بیماری‌های گوارشی دیگری هم در گربه‌ها وجود دارد که همه انگلی نیستند؛ برای آشنایی با آن‌ها مطلب بیماری‌های گوارشی رایج در گربه را بخوانید.

بیماری خراش گربه

بیماری خراش گربه یک عفونت باکتریایی است که عامل آن باکتری «بارتونلا هنسله» است. این باکتری ممکن است در بزاق گربه آلوده و در بدن کک‌های گربه وجود داشته باشد و از راه خراش، گاز گرفتن یا لیسیدن زخم باز به انسان منتقل شود. CDC تأکید می‌کند که حتی خراشی که فقط سطح پوست را زخمی کرده، می‌تواند باعث این بیماری شود. به گفته کرنل، بیشتر موارد پس از تماس با بچه گربه‌های زیر یک سال رخ می‌دهد.

علائم در انسان:

• برجستگی یا تاول کوچک، قرمز و گاهی دردناک در محل خراش، معمولاً چند روز بعد
• تورم و درد غدد لنفاوی نزدیک محل خراش (مثلاً زیر بغل یا گردن)، معمولاً یک تا چند هفته بعد
• تب، خستگی، سردرد و بی‌حالی در برخی افراد

تشخیص و درمان: تشخیص را پزشک بر اساس علائم، سابقه تماس با گربه و در صورت نیاز آزمایش خون می‌گذارد. در بسیاری از افراد سالم بیماری خودبه‌خود بهتر می‌شود، اما تصمیم درباره درمان با پزشک است. افراد با ایمنی ضعیف حتماً پس از هر خراش با پزشک مشورت کنند.

پیشگیری: با گربه خیابانی بازی خشن نکنید، اجازه ندهید زخم باز شما را بلیسد و پس از هر تماس دست‌ها را بشویید.

هاری

هاری یک بیماری ویروسی است که دستگاه عصبی مرکزی انسان و پستانداران را درگیر می‌کند و به گفته WHO، پس از ظهور علائم تقریباً در همه موارد کشنده است. ویروس از راه بزاق حیوان آلوده، با گاز گرفتن، خراش یا تماس بزاق با مخاط (چشم، دهان، بینی) یا زخم باز منتقل می‌شود. WHO می‌گوید سگ‌ها منبع تا ۹۹٪ موارد هاری انسانی در جهان هستند، اما گربه‌ها و دیگر پستانداران هم می‌توانند ناقل باشند.

در ایران هاری با منشأ سگ بومی (اندمیک) است. گربه‌های خیابانی ممکن است از طریق گاز گرفتگی توسط سگ‌های ولگرد یا حیوانات وحشی آلوده شوند و چون وضعیت واکسن آن‌ها نامعلوم است، هر گاز گرفتگی یا خراش عمیق گربه خیابانی باید در مرکز درمانی ارزیابی شود.

نشانه‌های هشداردهنده در گربه:

• تغییر ناگهانی رفتار: پرخاشگری بی‌دلیل، یا برعکس، رام شدن و بی‌حالی غیرعادی
• مشکل در بلعیدن غذا و آب و ریزش بیش از حد آب دهان
• لرزش، حرکات ناهماهنگ، فلج جزئی یا کامل
• تشنج

به گربه‌ای با این علائم نزدیک نشوید، آن را نگیرید و موضوع را به دامپزشکی یا مرکز بهداشت محل اطلاع دهید. تشخیص قطعی هاری در حیوان دشوار است و معمولاً فقط با آزمایش پس از مرگ ممکن است. هیچ درمانی برای حیوانی که علائم هاری دارد وجود ندارد؛ بهترین راه پیشگیری در گربه‌های خانگی، واکسیناسیون طبق نظر دامپزشک است.

بیماری‌های دیگری که باید بشناسید

• ژیاردیا، کریپتوسپوریدیوم و سالمونلا: از راه مدفوع آلوده و دست نشسته منتقل می‌شوند و بیشتر باعث اسهال و دل‌پیچه می‌شوند. شستن دست‌ها با صابون مهم‌ترین پیشگیری است.
• کک: گربه‌های خیابانی اغلب کک دارند. کک ممکن است انسان را هم نیش بزند و در انتقال بیماری خراش گربه نقش دارد. اگر گربه‌ای را بغل کرده‌اید، لباس‌تان را بتکانید و بشویید.
• اسپوروتریکوز: یک عفونت قارچی نادرتر که CDC آن را در فهرست بیماری‌های منتقله از گربه آورده است و معمولاً از راه خراش یا گاز گربه بیمار منتقل می‌شود.

بعد از دست زدن به گربه چه کنیم؟

اگر فقط گربه را نوازش کرده‌اید و خراش یا گازی در کار نبوده، این چند کار کافی است:

1. دست‌ها را با آب و صابون بشویید. دست‌کم ۲۰ ثانیه، با توجه به لای انگشتان، پشت دست و زیر ناخن‌ها. CDC شستن دست را پس از هر تماس با گربه، ظرف غذا و آب آن، و بزاق یا مدفوعش توصیه می‌کند.
2. تا شستن دست‌ها، به چشم، دهان، بینی و صورت دست نزنید و چیزی نخورید.
3. اگر آب و صابون در دسترس نیست، از ضدعفونی‌کننده الکلی دست استفاده کنید، اما در اولین فرصت دست‌ها را بشویید؛ ضدعفونی‌کننده جای شستن را نمی‌گیرد، به‌ویژه وقتی دست آلوده به خاک یا مدفوع است.
4. اگر گربه خانگی یا حیوان دیگری دارید، پیش از بغل کردن آن دست‌ها را بشویید و لباسی را که با گربه خیابانی تماس داشته عوض کنید. برخی بیماری‌های ویروسی گربه‌ها، مانند بیماری کلسی ویروس گربه، می‌توانند از طریق دست و لباس از گربه‌ای به گربه دیگر برسند.
5. پوست دست و بازوها را تا چند هفته زیر نظر بگیرید. هر لکه قرمز حلقوی و خارش‌دار، برجستگی در محل خراش یا تورم غدد لنفاوی را به پزشک نشان دهید و بگویید با گربه تماس داشته‌اید.

اگر گربه دست شما را لیسیده: روی پوست سالم، شستن با آب و صابون کافی است. اگر روی زخم، بریدگی، چشم یا دهان بوده، محل را فوراً بشویید و برای ارزیابی به مرکز بهداشت بروید.

گاز گرفتن و خراش گربه خیابانی: کی باید فوراً اقدام کرد؟

این مهم‌ترین بخش این صفحه است. هر گاز گرفتگی یا خراشی که پوست را باز کرده باشد، یا تماس بزاق با زخم باز و مخاط، فوری است؛ حتی اگر زخم کوچک به نظر برسد و حتی اگر گربه سالم دیده شود.

1. زخم را فوراً و دست‌کم ۱۵ دقیقه با آب فراوان و صابون بشویید. WHO این شست‌وشو را اولین و ضروری‌ترین اقدام می‌داند.
2. زخم را نبندید و روی آن مواد خانگی (مثل قهوه، تنباکو یا خمیر دندان) نگذارید.
3. همان روز به نزدیک‌ترین مرکز بهداشت، مرکز پیشگیری از هاری یا اورژانس بیمارستان بروید. به گزارش یک مطالعه منتشرشده درباره ایران، نزدیک به ۷۰۰ مرکز در ۳۱ استان کشور به‌صورت شبانه‌روزی خدمات پیشگیری پس از تماس با هاری را ارائه می‌کنند.
4. درباره وضعیت واکسن کزاز خود با پزشک صحبت کنید.
5. اگر ممکن است، محل زندگی گربه را به خاطر بسپارید تا در صورت نیاز کارشناسان بتوانند آن را زیر نظر بگیرند؛ خودتان برای گرفتن گربه تلاش نکنید.

به یاد داشته باشید که تصمیم درباره تزریق واکسن هاری را فقط کادر درمان می‌گیرد. بررسی‌های انجام‌شده در ایران نشان می‌دهد مشکل اصلی، نبودن خدمات نیست، بلکه تأخیر مردم در مراجعه و دست‌کم گرفتن زخم است. نشانه‌های عفونت زخم، دلایل گاز گرفتن گربه‌ها و مراقبت‌های بعدی را در مقاله اختصاصی گاز گرفتن گربه که در نقشه ابتدای صفحه آمده، بخوانید.

دست زدن به بچه گربه خیابانی چه عوارضی دارد؟

بچه گربه‌ها بیشتر از گربه‌های بالغ دل آدم را نرم می‌کنند و همین باعث می‌شود بی‌احتیاط‌تر بغلشان کنیم. از نظر سلامت انسان، چند نکته درباره آن‌ها مهم است:

• بیماری خراش گربه بیشتر با بچه گربه‌ها مرتبط است، چون بازی‌گوش‌اند و زیاد چنگ می‌زنند.
• قارچ پوستی و انگل‌های روده‌ای در بچه گربه‌های خیابانی شایع‌اند، چون سیستم ایمنی‌شان کامل نشده و هنوز ضدانگل نگرفته‌اند.
• کک در بچه گربه‌های بی‌سرپناه بسیار دیده می‌شود.

اگر به بچه گربه دست بزنیم چه می‌شود؟ برای بچه گربه، مشکل اصلی معمولاً دست زدن نیست، بلکه جدا کردن آن از مادر است. مادر ممکن است برای پیدا کردن غذا چند ساعت از لانه دور باشد. اگر بچه گربه‌ای سالم، گرم و آرام را دیدید، بهتر است از فاصله دور و چند ساعت آن را زیر نظر بگیرید و فوراً برش ندارید.

اگر بچه گربه سرد، خیس، زخمی، بسیار لاغر یا در خطر (مثلاً وسط خیابان) است، یا مادر پس از چند ساعت برنگشت، دخالت لازم است. با دستکش یا حوله آن را بردارید، گرمش کنید و به دامپزشک برسانید. به بچه گربه هرگز شیر گاو ندهید. تغذیه، گرم نگه داشتن و مراقبت هفته‌به‌هفته از بچه گربه بی‌مادر را در راهنمای نگهداری از بچه گربه که در ابتدای صفحه معرفی شد، به‌طور کامل توضیح داده‌ایم.

گربه خیابانی و بارداری

یکی از نگرانی‌های رایج زنان باردار این است که «آیا دست زدن به گربه باعث سقط یا نازایی می‌شود؟». پاسخ کوتاه: نوازش گربه یا تماس با موی آن باعث نازایی نمی‌شود. نگرانی واقعی توکسوپلاسموز است که همان‌طور که گفتیم، بیشتر از راه گوشت نیم‌پز، سبزی شسته‌نشده و خاک آلوده منتقل می‌شود تا تماس با خود گربه.

با این حال، در دوران بارداری این احتیاط‌ها منطقی است:

• به گربه‌های خیابانی غذا بدهید اگر می‌خواهید، اما آن‌ها را بغل نکنید و با آن‌ها بازی دستی نکنید تا خطر خراش کم شود.
• جعبه خاک و مدفوع گربه را خودتان تمیز نکنید؛ اگر ناچارید، با دستکش و روزانه.
• هنگام باغبانی دستکش بپوشید و سبزی را کامل بشویید.
• درباره آزمایش توکسوپلاسموز پیش از بارداری یا در ابتدای آن با پزشک یا ماما مشورت کنید.

جزئیات بیشتر درباره این باور رایج و سؤال‌هایی که مادران در انجمن‌ها می‌پرسند، در مقاله اختصاصی موی گربه و نازایی آمده است.

چه کسانی باید بیشتر احتیاط کنند؟

برای بیشتر افراد سالم، دست زدن به گربه خیابانی با رعایت بهداشت خطر کمی دارد. اما این گروه‌ها بهتر است از تماس مستقیم پرهیز کنند یا احتیاط بیشتری داشته باشند:

• زنان باردار (به دلیل توکسوپلاسموز و عفونت زخم)
• افراد با سیستم ایمنی ضعیف: بیماران تحت شیمی‌درمانی، دریافت‌کنندگان پیوند عضو، افراد مبتلا به HIV کنترل‌نشده یا کسانی که داروهای سرکوب‌کننده ایمنی مصرف می‌کنند؛ این افراد پس از هر خراش با پزشک خود مشورت کنند.
• کودکان خردسال، چون بیشتر دست به دهان می‌زنند، در خاک بازی می‌کنند و ممکن است گربه را اذیت کنند و خراش بخورند.
• سالمندان و افراد مبتلا به دیابت که زخم‌هایشان دیرتر خوب می‌شود.
• کسانی که گربه یا حیوان خانگی دیگری دارند، برای حفاظت از حیوان خودشان در برابر بیماری‌های واگیر گربه‌ها و کک.

از کدام گربه خیابانی فاصله بگیریم؟

همه گربه‌های خیابانی بیمار نیستند، اما بعضی نشانه‌ها یعنی بهتر است دست نزنید:

• لکه‌های بی‌مو، پوسته‌دار یا زخم‌های باز روی پوست
• ترشح چشم یا بینی، عطسه‌های مکرر یا زخم دهان
• اسهال، لاغری شدید یا شکم بسیار برآمده
• آب‌ریزش زیاد دهان، تلوتلو خوردن یا رفتار غیرعادی
• خاراندن مداوم (نشانه احتمالی کک یا قارچ)
• گربه‌ای که ترسیده یا آماده حمله است: گوش‌های خوابیده به عقب، مردمک گشاد، فیس‌فیس کردن، دم تکان‌خورده با ضرب

بیشتر گاز گرفتن‌ها و خراش‌ها کار گربه‌های ترسیده است، نه گربه‌های «وحشی». اگر نشانه‌های ترس و هشدار را بشناسید، از بخش بزرگی از آسیب‌ها جلوگیری می‌کنید. برای خواندن این نشانه‌ها، راهنمای زبان بدن گربه‌ها را ببینید.

راهکارهای ایمن برای ارتباط و دست زدن به گربه‌های خیابانی

برای ارتباط ایمن با گربه‌های خیابانی، می‌توانید به موارد زیر توجه کنید:

1. احترام به فضای شخصی: هنگامی که با گربه خیابانی روبه‌رو می‌شوید، اجازه دهید خودش نزدیک شود. دنبالش نکنید، راهش را نبندید و از ایجاد هرگونه ترس برای آن خودداری کنید.
2. اول بو کردن، بعد نوازش: دستتان را آرام و پایین‌تر از سر گربه جلو بگیرید تا بو بکشد. اگر خودش را به دستتان مالید، آرام کنار صورت و پشت سر را نوازش کنید. از دست زدن به شکم، دم و پنجه‌ها پرهیز کنید.
3. کوتاه و بدون بغل کردن: گربه خیابانی را بغل نکنید و بلند نکنید؛ بیشتر خراش‌ها هنگام تقلا برای فرار ایجاد می‌شود. نوازش را کوتاه نگه دارید و با اولین نشانه ناراحتی (تکان تند دم، خوابیدن گوش‌ها، برگشتن ناگهانی سر) دست بکشید.
4. توجه به وضعیت ظاهری گربه: پیش از دست زدن، گربه را نگاه کنید. اگر هر یک از نشانه‌های بخش قبل را دارد، فقط از دور به آن کمک کنید.
5. با دست غذا ندهید: غذا را در ظرف یا روی زمین بگذارید و عقب بروید. غذا دادن با دست، گاز گرفتن ناخواسته را بسیار محتمل می‌کند.
6. رعایت بهداشت پس از تماس: پس از برخورد با گربه خیابانی، حتماً دست‌های خود را با آب و صابون بشویید. اگر زخمی روی دستتان دارید، آن را بپوشانید یا اصلاً دست نزنید.
7. مراقب کودکان باشید: به کودکان آموزش دهید گربه را دنبال نکنند، دمش را نکشند و بعد از بازی در پارک و دست زدن به حیوانات، دست‌هایشان را بشویند.

کمک به گربه‌های خیابانی بدون به خطر انداختن خودتان

بسیاری از خوانندگان پت‌سازه به گربه‌های کوچه یا پارکینگ غذا می‌دهند. کمک کردن کار ارزشمندی است، به شرط اینکه هم برای گربه مفید باشد و هم برای شما و همسایه‌ها دردسر نسازد.

غذا و آب

• ته‌مانده غذای شور، تند، چرب، استخوان‌دار (به‌ویژه استخوان مرغ) و غذای ادویه‌دار برای گربه مناسب نیست. غذای آماده گربه یا گوشت و مرغ پخته بدون نمک و ادویه انتخاب بهتری است.
• درباره تفاوت غذای خشک و مرطوب و انتخاب مناسب، مطلب انتخاب غذای خشک، مرطوب یا ترکیبی برای گربه را بخوانید.
• در تابستان‌های گرم ایران، آب تازه در ظرفی تمیز و در سایه، از غذا هم مهم‌تر است. در زمستان، آب را از یخ زدن حفظ کنید.
• ظرف‌ها را مرتب بشویید، باقی‌مانده غذا را جمع کنید و همیشه در یک جای ثابت و دور از ورودی ساختمان غذا بگذارید تا بوی نامطبوع یا جمع شدن حشرات باعث اعتراض همسایه‌ها نشود.
• پس از شستن ظرف‌های گربه، دست‌هایتان را بشویید و این ظرف‌ها را با ظرف‌های آشپزخانه یکی نکنید.

سرپناه و ایمنی در سرما و گرما

• در زمستان، یک جعبه مقوایی یا یونولیتی عایق با ورودی کوچک و کمی پارچه یا کاه خشک، سرپناه ساده و مؤثری است. پتو و حوله اگر خیس شوند سرد می‌مانند؛ آن‌ها را مرتب عوض کنید.
• در روزهای سرد، پیش از روشن کردن خودرو چند ضربه به کاپوت بزنید؛ گربه‌ها گاهی برای گرم شدن در محفظه موتور پناه می‌گیرند.
• در تابستان، سایه و آب کافی جان گربه‌ها را نجات می‌دهد.

عقیم‌سازی و درمان

مؤثرترین راه کم کردن تعداد گربه‌های بی‌سرپناه و بیماری‌ها در بلندمدت، برنامه‌های «گرفتن، عقیم‌سازی و بازگرداندن» است که در برخی شهرها توسط گروه‌های حمایت از حیوانات یا با همکاری دامپزشکان انجام می‌شود. اگر گربه‌ای در محله شما زخمی یا بیمار است، به‌جای گرفتن دست‌خالی آن، با یک گروه حمایتی یا دامپزشک هماهنگ کنید. اگر خودتان گربه را منتقل می‌کنید، از دستکش ضخیم یا حوله و یک باکس حمل دربسته و محکم استفاده کنید.

اگر می‌خواهید گربه خیابانی را به خانه بیاورید

• پیش از ورود به خانه، گربه را نزد دامپزشک ببرید تا معاینه، ضدانگل، بررسی قارچ و کک و برنامه واکسن را انجام دهد.
• اگر حیوان خانگی دیگری دارید، گربه جدید را تا نظر دامپزشک در اتاقی جدا نگه دارید.
• گربه خیابانی ممکن است مدتی بترسد، پنهان شود یا غذا نخورد؛ صبور باشید و فضای آرام و امن فراهم کنید.

حکم شرعی دست زدن به گربه چیست؟

برخی خوانندگان به‌جای عوارض سلامت، درباره حکم شرعی دست زدن به گربه یا نماز خواندن با لباسی که موی گربه روی آن است می‌پرسند. این پرسش‌ها موضوع فقهی‌اند و پت‌سازه در جایگاه صدور حکم نیست. پاسخ دقیق را از دفتر استفتائات یا وب‌سایت رسمی مرجع تقلید خود بپرسید، چون ممکن است دیدگاه مراجع در جزئیات متفاوت باشد. آنچه در این صفحه گفته شد، فقط به جنبه بهداشتی و سلامت مربوط است.

باورهای اشتباه رایج درباره گربه‌های خیابانی

باور رایج	واقعیت
نوازش گربه می‌تواند مرگبار باشد	نوازش روی پوست سالم خطر کمی دارد. آنچه می‌تواند خطرناک شود، بی‌توجهی به گاز گرفتگی و خراش است.
موی گربه باعث نازایی می‌شود	مو عامل نازایی نیست. نگرانی دوران بارداری توکسوپلاسموز است که با احتیاط‌های ساده قابل پیشگیری است.
همه گربه‌های خیابانی هاری دارند	بیشتر آن‌ها هاری ندارند، اما چون وضعیت واکسن آن‌ها نامعلوم است، هر گاز گرفتگی باید بررسی شود.
گربه‌ای که تمیز به نظر می‌رسد، حتماً سالم است	بسیاری از میکروب‌ها و انگل‌ها نشانه ظاهری ندارند.
ضدعفونی‌کننده الکلی جای شستن دست را می‌گیرد	ضدعفونی‌کننده راه‌حل موقت است؛ آب و صابون، به‌ویژه برای خاک و مدفوع، مؤثرتر است.
خراش کوچک اهمیتی ندارد	حتی خراش سطحی می‌تواند بیماری خراش گربه ایجاد کند و خراشی که پوست را باز کرده، باید برای هاری ارزیابی شود.

چک‌لیست سریع: الان چه کنم؟

• فقط نوازش کردم: دست‌ها را با آب و صابون بشویید و نگران نباشید.
• گربه دستم را لیسید (پوست سالم): محل را بشویید.
• گربه زخم یا چشم و دهانم را لیسید: فوراً بشویید و به مرکز بهداشت بروید.
• خراشیده یا گاز گرفته شدم: ۱۵ دقیقه شست‌وشو با آب و صابون و مراجعه همان روز به مرکز بهداشت یا اورژانس.
• روی پوستم لکه حلقوی خارش‌دار پیدا شده: به پزشک مراجعه کنید و از تماس با گربه بگویید.
• باردارم و به گربه دست زدم: دست‌ها را بشویید؛ در ویزیت بعدی موضوع را با پزشک خود در میان بگذارید.
• گربه خیابانی بیمار یا زخمی دیدم: با دست خالی آن را نگیرید؛ با دامپزشک یا گروه حمایت از حیوانات هماهنگ کنید.

سوالات متداول درباره دست زدن به گربه خیابانی

آیا دست زدن به گربه باعث بیماری می‌شود؟

نوازش گربه روی پوست سالم معمولاً باعث بیماری نمی‌شود. بیشتر بیماری‌های مشترک از راه خراش، گاز گرفتن، بزاق روی زخم، مدفوع و خاک آلوده یا ضایعه‌های قارچی پوست منتقل می‌شوند. شستن دست‌ها پس از تماس، بخش بزرگی از خطر را از بین می‌برد.

دست زدن به گربه خیابانی چه عوارضی دارد؟

عوارض احتمالی شامل قارچ پوستی (کچلی)، بیماری خراش گربه، انگل‌های روده‌ای، عفونت باکتریایی زخم، و در صورت گاز گرفتگی یا خراش عمیق، خطر هاری است. بیشتر این موارد با رعایت بهداشت و مراجعه به‌موقع قابل پیشگیری یا درمان‌اند.

بعد از دست زدن به گربه چه کنیم؟

دست‌ها را دست‌کم ۲۰ ثانیه با آب و صابون بشویید، تا آن زمان به صورت دست نزنید و اگر حیوان خانگی دارید، پیش از تماس با آن دست‌ها را شسته و لباس را عوض کرده باشید. اگر خراش یا گاز گرفتگی رخ داده، زخم را ۱۵ دقیقه بشویید و به مرکز بهداشت بروید.

آیا با نوازش گربه توکسوپلاسموز می‌گیریم؟

بسیار بعید است. انگل توکسوپلاسما از راه مدفوع گربه دفع می‌شود و باید یک تا پنج روز در محیط بماند تا آلوده‌کننده شود. انسان بیشتر از راه گوشت نیم‌پز، سبزی شسته‌نشده و خاک آلوده مبتلا می‌شود.

اگر گربه خیابانی مرا خراش داد، باید آمپول هاری بزنم؟

این تصمیم را فقط کادر درمان می‌گیرد. هر خراشی که پوست را باز کرده یا گاز گرفتگی، باید همان روز در مرکز بهداشت یا اورژانس ارزیابی شود. پیش از رفتن، زخم را دست‌کم ۱۵ دقیقه با آب و صابون بشویید.

دست زدن به بچه گربه چه عوارضی دارد؟

بچه گربه‌های خیابانی بیشتر از گربه‌های بالغ ممکن است قارچ پوستی، کک و انگل روده‌ای داشته باشند و بیماری خراش گربه هم بیشتر به بچه گربه‌ها مربوط است. با آن‌ها آرام بازی کنید، اجازه ندهید چنگ بزنند و بعد از تماس دست‌ها را بشویید.

آیا زن باردار می‌تواند به گربه دست بزند؟

نوازش گربه برای زن باردار معمولاً خطر کمی دارد، اما بهتر است گربه خیابانی را بغل نکند، جعبه خاک را تمیز نکند و درباره آزمایش توکسوپلاسموز با پزشک مشورت کند. مو و نوازش گربه باعث نازایی یا سقط نمی‌شود.

آیا گربه‌های خیابانی کثیف هستند؟

گربه‌ها ذاتاً حیوانات تمیزی‌اند و زیاد خود را می‌لیسند، اما گربه‌ای که در خیابان زندگی می‌کند بیشتر در معرض کک، انگل و قارچ است و وضعیت واکسن و درمانش نامعلوم است. به همین دلیل رعایت بهداشت پس از تماس ضروری است.

حکم دست زدن به گربه چیست؟

این یک پرسش فقهی است و پاسخ دقیق آن را باید از دفتر استفتائات مرجع تقلید خود بگیرید. این مقاله فقط جنبه بهداشتی تماس با گربه را بررسی می‌کند.

منابع

• CDC — About Cats and Your Health (Healthy Pets, Healthy People)
• CDC — About Toxoplasmosis
• CDC — Causes of Ringworm
• Cornell Feline Health Center — Zoonotic Disease: What Can I Catch from My Cat?
• World Health Organization — Rabies fact sheet
• Rabies Elimination by 2030: What Challenges Does Iran Face? (PMC)

جمع‌بندی: دست زدن به گربه خیابانی خطرناک است؟

دست زدن به گربه‌های خیابانی در بیشتر موارد خطرناک نیست، اما نیازمند رعایت احتیاطات مناسب است. نوازش کوتاه یک گربه آرام و سالم، به شرط شستن دست‌ها، برای بیشتر افراد خطر کمی دارد. آنچه باید جدی گرفت، گاز گرفتن و خراش، تماس با مدفوع و خاک آلوده، و گربه‌هایی است که نشانه بیماری دارند.

قدم بعدی شما بستگی به موقعیت‌تان دارد: اگر خراش یا گازی در کار بوده، همین امروز به مرکز بهداشت بروید؛ اگر باردارید، با پزشک خود درباره توکسوپلاسموز صحبت کنید؛ و اگر می‌خواهید به گربه‌های محله کمک کنید، از غذا و آب تمیز شروع کنید و گربه‌های بیمار را به دامپزشک بسپارید.