بیماری‌های گوارشی گربه‌ها : آشنایی با 5 بیماری

بیماری‌های گوارشی گربه از یک اسهال ساده بعد از عوض کردن غذا تا مشکلات جدی مثل بیماری التهابی روده (IBD)، پانکراتیت، انگل‌های روده، بلعیدن نخ و یبوست شدید را شامل می‌شوند. اگر گربه‌تان پشت‌سرهم بالا می‌آورد، غذا نمی‌خورد، بی‌حال است یا در ظرف خاک زور می‌زند و چیزی دفع نمی‌کند، همین امروز به دامپزشک بروید.

این راهنما برای صاحب گربه‌ای است که می‌خواهد نشانه‌های مشکل گوارشی را بشناسد، بداند کدام علامت صبر برنمی‌دارد و در مطب دامپزشک چه اتفاقی می‌افتد. این مطلب جای معاینه را نمی‌گیرد و نام دارو یا دوز درمانی در آن نمی‌آید؛ تشخیص و درمان کار دامپزشک است.

نقشه این راهنما: مشکل گربه شما کدام است؟

دستگاه گوارش گربه از دهان شروع می‌شود و تا مری، معده، روده باریک، روده بزرگ و مقعد ادامه دارد. کبد و پانکراس هم با ترشح صفرا و آنزیم‌ها در هضم غذا نقش دارند. به همین دلیل یک علامت مثل استفراغ می‌تواند از هر کدام از این بخش‌ها، یا حتی از بیماری‌ای بیرون از دستگاه گوارش، سرچشمه بگیرد.

جدول زیر مهم‌ترین مشکلات گوارشی گربه را خلاصه می‌کند تا سریع‌تر به بخش مربوط بروید:

مشکل	نشانه‌های شایع	فوریت
بلعیدن نخ، کش یا جسم خارجی	استفراغ مکرر، بی‌اشتهایی، بی‌حالی، درد شکم	اورژانسی؛ همان روز
پانکراتیت	بی‌حالی و کم‌اشتهایی؛ گاهی استفراغ یا کاهش وزن	در شکل حاد جدی؛ زود به دامپزشک
بیماری التهابی روده (IBD)	استفراغ یا اسهال مزمن، کاهش وزن، گاهی مدفوع خونی	غیراورژانسی ولی نیازمند بررسی
انگل‌های روده	اسهال، استفراغ، شکم برآمده در بچه گربه، کرم یا ذرات برنج‌مانند در مدفوع	در بچه گربه ضعیف، زودتر
یبوست و مگاکولون	مدفوع خشک و کم، زور زدن، دفع نکردن چندروزه	اگر بیش از دو سه روز یا با بی‌حالی، زود
گلوله مو	استفراغ گاه‌به‌گاه لوله‌های مو	معمولاً غیراورژانسی، مگر مکرر باشد
عفونت‌های ویروسی و باکتریایی	اسهال و استفراغ شدید، تب یا بی‌حالی، به‌خصوص در بچه گربه	در بچه گربه واکسن‌نزده اورژانسی
کبد چرب و بیماری کبد	بی‌اشتهایی طولانی، زردی لثه و چشم، کاهش وزن	جدی؛ زود به دامپزشک

اگر مشکل اصلی گربه‌تان استفراغ است، راهنمای کامل علت بالا آوردن گربه و علائم خطر آن را هم بخوانید؛ این صفحه روی تصویر کلی بیماری‌های گوارش تمرکز دارد.

چه زمانی مشکل گوارشی گربه اورژانسی است؟

گربه‌ها بیماری را خوب پنهان می‌کنند و گاهی تنها نشانه، خواب بیشتر یا قایم شدن است. با دیدن هر کدام از این علائم، منتظر بهتر شدن خودبه‌خودی نمانید و همان روز با دامپزشک تماس بگیرید:

• استفراغ پشت‌سرهم در چند ساعت، یا استفراغ همراه با بی‌اشتهایی و بی‌حالی
• خون در استفراغ یا مدفوع سیاه و قیری‌شکل؛ مدفوع سیاه می‌تواند نشانه خونریزی در بخش بالایی روده یا انگل‌های خون‌خوار باشد
• نخ یا کش که از دهان یا مقعد بیرون زده؛ آن را نکشید
• غذا نخوردن بیش از ۲۴ ساعت در گربه بالغ؛ در بچه گربه و گربه چاق زودتر اقدام کنید
• شکم سفت، برآمده یا دردناک، قوز کردن، ناله یا اجازه ندادن به لمس شکم
• زور زدن در ظرف خاک بدون دفع؛ به‌خصوص در گربه نر، چون ممکن است انسداد مجرای ادرار باشد، نه یبوست
• اسهال یا استفراغ در بچه گربه، به‌ویژه اگر واکسن نزده یا بی‌حال است
• زرد شدن لثه، سفیدی چشم یا داخل گوش
• احتمال خوردن سم، داروی انسانی، گل لیلیوم یا مواد شوینده
• بی‌حالی شدید، لثه رنگ‌پریده، سردی بدن یا از حال رفتن

علائم بیماری‌های گوارشی در گربه

نشانه‌های مشکل گوارشی همیشه واضح نیستند. این علائم را جدی بگیرید و برای دامپزشک یادداشت کنید که از کی شروع شده‌اند و چند بار تکرار شده‌اند:

• استفراغ: بیرون ریختن فعال محتویات معده همراه با انقباض شکم. گاه‌به‌گاه بودن آن هم لزوماً «طبیعی» نیست.
• برگرداندن غذا: بیرون آمدن بی‌زحمت غذای هضم‌نشده، معمولاً کمی بعد از خوردن؛ ممکن است به مشکل مری مربوط باشد.
• اسهال: مدفوع شل یا آبکی، گاهی با مخاط یا خون.
• یبوست: مدفوع خشک، سفت و کم، یا دفع نکردن بیش از یکی دو روز.
• بی‌اشتهایی یا کم‌اشتهایی: در گربه، غذا نخوردن خودش می‌تواند خطرناک شود.
• کاهش وزن: گاهی تنها نشانه بیماری مزمن روده است.
• آب‌ریزش دهان، بوی بد دهان یا ملچ‌مولوچ کردن: ممکن است از تهوع، زخم دهان یا جسم خارجی باشد.
• نفخ و صدای زیاد شکم، درد شکم و قوز کردن.
• تغییر در ظرف خاک: دفع بیرون از ظرف، دفعات بیشتر، زور زدن یا لکه مدفوع دور مقعد.

اسهال روده باریک یا روده بزرگ؟

دامپزشک از ظاهر اسهال سرنخ می‌گیرد که مشکل بیشتر در کدام بخش روده است. این تفکیک قطعی نیست و گاهی هر دو بخش درگیرند، اما گفتن این جزئیات به دامپزشک کمک می‌کند:

ویژگی	روده باریک	روده بزرگ
حجم مدفوع	زیاد و آبکی	کم در هر بار
دفعات دفع	کمی بیشتر از معمول	بسیار زیاد، با زور زدن
مخاط و خون تازه	کم	شایع‌تر
کاهش وزن	شایع‌تر	کمتر

بیماری التهابی روده (IBD) در گربه

بیماری التهابی روده یا IBD وضعیتی است که در آن دستگاه گوارش گربه به‌طور مزمن تحریک و ملتهب می‌شود. سلول‌های التهابی وارد دیواره معده یا روده می‌شوند، دیواره را ضخیم می‌کنند و هضم و جذب غذا را مختل می‌کنند.

چه گربه‌هایی به IBD مبتلا می‌شوند؟

مرکز سلامت گربه دانشگاه کرنل می‌گوید IBD در هر سنی ممکن است دیده شود، اما در گربه‌های میان‌سال و مسن شایع‌تر است. علت دقیق آن ناشناخته است؛ شواهد فعلی از یک تعامل پیچیده و غیرطبیعی میان دستگاه ایمنی، رژیم غذایی، باکتری‌های روده و عوامل محیطی حکایت دارد.

بسته به اینکه کدام بخش درگیر است، التهاب ممکن است در معده، روده باریک یا روده بزرگ باشد و علائم هم متفاوت می‌شود.

علائم IBD در گربه

• استفراغ مزمن یا متناوب
• اسهال، گاهی همراه با خون
• کاهش وزن، حتی وقتی گربه ظاهراً غذا می‌خورد
• کم‌اشتهایی و بی‌حالی

دامپزشک چطور IBD را تشخیص می‌دهد؟

علائم IBD با بسیاری از بیماری‌های دیگر مشترک است، پس دامپزشک ابتدا علت‌های دیگر مثل انگل، پرکاری تیروئید، بیماری‌های متابولیک و سرطان را کنار می‌گذارد. آزمایش خون، آزمایش مدفوع و سونوگرافی بخشی از این مسیر است.

تشخیص قطعی IBD به نمونه‌برداری (بیوپسی) از معده یا روده و بررسی آن زیر میکروسکوپ نیاز دارد. این نمونه با آندوسکوپی یا جراحی شکم گرفته می‌شود. یکی از دلایل اهمیت بیوپسی این است که لنفوم روده، نوعی سرطان، ممکن است ظاهری بسیار شبیه IBD داشته باشد.

درمان و کنترل IBD

IBD معمولاً «درمان قطعی» ندارد، اما در بسیاری از گربه‌ها به خوبی کنترل می‌شود و گربه زندگی راحتی خواهد داشت. کنترل آن ترکیبی از تغییر رژیم غذایی (مثل غذاهای با پروتئین جدید یا هیدرولیزشده که دامپزشک انتخاب می‌کند) و داروهایی است که دامپزشک بر اساس شدت بیماری تجویز و تنظیم می‌کند.

علائم ممکن است دوباره برگردند. نکته اصلی موفقیت، پایبندی دقیق به رژیم غذایی تجویزشده، ندادن خوراکی‌های متفرقه و معاینه‌های دوره‌ای است. هیچ داروی ضدالتهابی یا مسکن انسانی را خودسرانه به گربه ندهید؛ بعضی از آن‌ها برای گربه سمی‌اند و به معده و روده آسیب می‌زنند.

پانکراتیت در گربه

پانکراس یا لوزالمعده اندام کوچکی در شکم است که دو کار دارد: تولید هورمون‌هایی مثل انسولین، و تولید آنزیم‌های گوارشی. در پانکراتیت، این آنزیم‌ها زودتر از موعد فعال می‌شوند و به بافت خود پانکراس آسیب می‌زنند.

پانکراتیت دو شکل دارد: حاد که ناگهانی و شدیدتر است، و مزمن که آرام‌آرام پیش می‌رود. علائم هر دو شبیه‌اند، اما در شکل حاد سریع‌تر و شدیدتر ظاهر می‌شوند.

علائم پانکراتیت در گربه مبهم است

برخلاف تصور رایج، شایع‌ترین علائم پانکراتیت در گربه بی‌حالی و کم‌اشتهایی است. به گفته کرنل، فقط حدود نیمی از گربه‌ها استفراغ یا کاهش وزن دارند و درد شکم، که در سگ و انسان علامت مهمی است، تنها در حدود ۱۰ تا ۳۰ درصد گربه‌ها دیده می‌شود. پس گربه‌ای که فقط «کم‌خوراک و بی‌حوصله» شده هم باید معاینه شود.

علت پانکراتیت چیست؟

در بیش از ۹۵ درصد موارد علت مشخصی پیدا نمی‌شود. پانکراتیت در گربه با بیماری‌های دیگری مثل بیماری مزمن روده، بیماری کبد و کیسه صفرا، و دیابت ارتباط دارد. گاهی التهاب هم‌زمان کبد، پانکراس و روده دیده می‌شود که دامپزشکان به آن «تریادیت» می‌گویند.

تشخیص و درمان پانکراتیت

دامپزشک از آزمایش خون اختصاصی لیپاز پانکراس گربه (fPLI) استفاده می‌کند که نسخه سریع آن در بعضی کلینیک‌ها همان روز جواب می‌دهد. سونوگرافی توسط دامپزشک باتجربه هم در بخش قابل‌توجهی از گربه‌های مبتلا تغییرات پانکراس را نشان می‌دهد.

درمان بر چهار محور است: جبران کم‌آبی (در موارد شدید با سرم وریدی و بستری)، کنترل تهوع، کنترل درد و تغذیه. برخلاف توصیه قدیمی گرسنه نگه داشتن، در گربه برگشت زودتر به غذا خوردن با پیش‌آگهی بهتر همراه است و اگر گربه خودش غذا نخورد، دامپزشک ممکن است تغذیه با لوله را پیشنهاد کند.

بیشتر گربه‌های مبتلا به شکل خفیف یا متوسط به خوبی بهبود پیدا می‌کنند، هرچند حمله‌های بعدی ممکن است رخ دهد. شکل بسیار شدید پانکراتیت حاد می‌تواند کشنده باشد.

انگل‌های روده گربه

انگل‌های روده از شایع‌ترین علت‌های مشکلات گوارشی، به‌خصوص در بچه گربه‌ها و گربه‌های خیابانی هستند. گربه آپارتمانی هم از آن‌ها در امان نیست؛ کک، شکار حشره یا موش، گوشت خام و تماس با گربه‌های دیگر می‌تواند راه ورود انگل باشد.

انگل	راه ابتلا	نکته مهم
کرم گرد (آسکاریس)	خوردن تخم انگل یا جونده آلوده، شیر مادر آلوده	شایع‌ترین کرم روده؛ در بچه گربه بیشتر
کرم قلاب‌دار	نفوذ لارو از پوست یا خوردن آن	به دیواره روده می‌چسبد و خون می‌خورد؛ ممکن است کم‌خونی بدهد
کرم نواری (کدو)	خوردن کک آلوده هنگام لیسیدن یا خوردن جونده	قطعات شبیه دانه برنج یا کنجد در مدفوع یا دور مقعد
کوکسیدیا	تک‌یاخته؛ از محیط آلوده	در گربه بالغ اغلب بی‌علامت، در بچه گربه می‌تواند جدی باشد
ژیاردیا	خوردن کیست از مدفوع حیوان آلوده	تک‌یاخته روده باریک؛ اسهال

علائم انگل روده در گربه

استفراغ، اسهال، یبوست یا کم‌اشتهایی از علائم رایج است. بچه گربه آلوده ممکن است شکم برآمده، رشد کم و موی کدر داشته باشد. آلودگی شدید، به‌ویژه با کرم قلاب‌دار، می‌تواند کم‌خونی خطرناک و مدفوع سیاه و قیری ایجاد کند. بعضی گربه‌ها هم هیچ علامتی ندارند.

تشخیص و پیشگیری

تشخیص با بررسی میکروسکوپی مدفوع انجام می‌شود. چون انگل‌ها پیوسته تخم دفع نمی‌کنند، ممکن است دامپزشک چند نمونه در روزهای مختلف بخواهد. داروی ضدانگل را فقط با تجویز دامپزشک و متناسب با وزن و سن گربه بدهید؛ برنامه انگل‌تراپی بچه گربه را هم از دامپزشک بگیرید و در راهنمای نگهداری از بچه گربه ببینید چه چیزهای دیگری در ماه‌های اول اهمیت دارد.

برای پیشگیری، ظرف خاک را روزانه تمیز کنید، از دادن گوشت خام پرهیز کنید، کک را کنترل کنید (کنترل کک خطر کرم نواری را کم می‌کند) و مادر را پیش از جفت‌گیری از نظر انگل بررسی کنید. بعد از درمان موفق، آلودگی دوباره نسبتاً شایع است.

انگل‌های مشترک با انسان

بعضی انگل‌های روده گربه، مثل کرم گرد و کرم قلاب‌دار، می‌توانند به انسان هم منتقل شوند. توکسوپلاسما یکی از مهم‌ترین آن‌هاست که برای زنان باردار و افراد با ایمنی ضعیف اهمیت دارد و در راهنمای توکسوپلاسموز در گربه و راه‌های پیشگیری جداگانه بررسی شده است. اگر با گربه‌های خیابانی در تماس هستید، شستن دست‌ها و استفاده از دستکش هنگام تمیز کردن مدفوع را جدی بگیرید. برای هر نگرانی درباره سلامت خودتان با پزشک مشورت کنید.

بلعیدن نخ و اجسام خارجی

گربه‌های جوان و گربه‌های آپارتمانی که سرگرمی کافی ندارند بیشتر از بقیه چیزهای غیرخوراکی می‌بلعند. طبق انجمن بین‌المللی مراقبت از گربه (iCatCare)، خطرناک‌ترین‌ها اجسام نخی‌شکل هستند: نخ و سوزن، کاموا، نخ دور گوشت، روبان، نخ دندان و ریسه‌های تزئینی. این اجسام باعث چین خوردن و جمع شدن روده می‌شوند و معمولاً به جراحی نیاز دارند.

اجسام کوچک مثل سکه، دکمه، گوش‌گیر، هسته میوه، درب بطری، کش مو و پرز فرش هم می‌توانند مسیر روده را ببندند. استخوان پخته مرغ، که در خانه‌های ایرانی زیاد در دسترس گربه قرار می‌گیرد، ممکن است تیز باشد و در روده گیر کند.

علائم و اقدام فوری

امتناع از غذا، بی‌حالی، عق زدن، تهوع، استفراغ، اسهال و درد شکم علائم رایج هستند. گاهی گربه فقط بیشتر می‌خوابد یا پنهان می‌شود.

• اگر می‌دانید یا حدس می‌زنید گربه چیزی بلعیده، فوراً با دامپزشک تماس بگیرید. فرض نکنید «خودش دفع می‌شود».
• اگر نخی از دهان یا مقعد گربه بیرون زده، آن را نکشید؛ ممکن است یک سر نخ دور زبان گیر کرده یا در روده گره خورده باشد و کشیدنش به روده آسیب بزند.
• بدون دستور دامپزشک گربه را وادار به استفراغ نکنید و روغن یا ملین به او ندهید.

دامپزشک با رادیوگرافی و سونوگرافی جسم یا الگوی غیرطبیعی روده را بررسی می‌کند و در بسیاری از موارد جراحی لازم است. پیشگیری ساده‌تر از درمان است: نخ، کش، سوزن و ریسه را دور از دسترس بگذارید، بعد از بازی با اسباب‌بازی‌های نخ‌دار آن‌ها را جمع کنید و به گربه اسباب‌بازی ایمن و بازی و تحرک کافی بدهید.

گلوله مو؛ بیماری نیست ولی می‌تواند نشانه باشد

گلوله مو یا هربال به‌خودی‌خود «بیماری» نیست؛ گربه هنگام لیسیدن مو می‌بلعد و بیشتر آن با مدفوع دفع می‌شود. گاهی مو در معده جمع می‌شود و گربه آن را به شکل یک توده لوله‌ای بالا می‌آورد. در موارد نادر، توده مو می‌تواند باعث انسداد روده شود.

اگر گربه‌تان زیاد گلوله مو بالا می‌آورد، این را طبیعی فرض نکنید. لیسیدن بیش از حد به‌خاطر خارش، درد یا استرس، و همچنین کند شدن حرکت روده در بیماری‌هایی مثل IBD، می‌تواند پشت آن باشد. برس زدن منظم به‌خصوص در گربه‌های مو بلند کمک می‌کند. درباره اینکه محصولات ضدگلوله مو چه کاری از دستشان برمی‌آید و چه کاری نه، راهنمای خمیر مالت گربه و گلوله مو را بخوانید.

یبوست و مگاکولون در گربه

یبوست یعنی دفع کم‌تکرار یا دشوار مدفوع سفت و خشک. اگر یبوست درمان نشود یا بارها تکرار شود، روده بزرگ ممکن است گشاد شود و توان انقباض خود را از دست بدهد؛ به این وضعیت مگاکولون می‌گویند. در شدیدترین مرحله، که انسداد مدفوعی (اوبستیپاسیون) نام دارد، گربه دیگر نمی‌تواند خودش مدفوع را دفع کند.

علت‌های یبوست در گربه

• کم‌آبی بدن، که در گرمای تابستان و در گربه‌هایی که فقط غذای خشک می‌خورند و کم آب می‌نوشند اهمیت بیشتری دارد
• بلعیدن مواد غیرقابل هضم مثل مو
• انسداد روده با جسم خارجی، تومور یا تنگی
• اختلال الکترولیت‌ها و بیماری‌های عصبی‌عضلانی
• عارضه برخی داروها
• درد هنگام نشستن (مثلاً آرتروز در گربه مسن) یا ظرف خاک کثیف و نامناسب که باعث می‌شود گربه دفع را عقب بیندازد

در بسیاری از گربه‌ها علت مشخصی پیدا نمی‌شود. کرنل تأکید می‌کند یبوست باید نسبتاً جدی درمان شود تا به مگاکولون نرسد.

یبوست یا انسداد ادراری؟

گربه‌ای که در ظرف خاک زور می‌زند ممکن است اصلاً یبوست نداشته باشد. در گربه نر، انسداد مجرای ادرار ظاهری بسیار شبیه دارد و ظرف چند ساعت تا یکی دو روز می‌تواند کشنده شود. اگر گلوله‌های ادرار در خاک کوچک شده یا اصلاً دیده نمی‌شود، گربه ناله می‌کند یا اندام تناسلی‌اش را زیاد می‌لیسد، این را اورژانس بدانید.

مراقبت و پیشگیری

درمان یبوست با دامپزشک است: بررسی آب بدن، رفع علت، و در صورت نیاز ملین، تخلیه روده زیر نظر دامپزشک یا تغییر رژیم. هرگز از شیاف یا تنقیه انسانی برای گربه استفاده نکنید؛ بعضی از آن‌ها برای گربه سمی‌اند. برای پیشگیری:

• آب تازه در چند نقطه خانه بگذارید؛ بعضی گربه‌ها از ظرف پهن یا آب‌خوری جاری بیشتر می‌نوشند.
• بخشی از غذای روزانه را غذای مرطوب کنید؛ مقایسه غذای خشک و مرطوب گربه به انتخاب درست کمک می‌کند.
• وزن گربه را در محدوده سالم نگه دارید و به او فرصت تحرک بدهید.
• ظرف خاک را تمیز و در جای آرام نگه دارید، و برای گربه مسن ظرفی با لبه کوتاه‌تر بگذارید.
• اضافه کردن فیبر فقط با نظر دامپزشک؛ فیبر بدون آب کافی می‌تواند اوضاع را بدتر کند.

عفونت‌های ویروسی و باکتریایی دستگاه گوارش

عفونت‌ها می‌توانند اسهال و استفراغ ناگهانی ایجاد کنند. شدت آن‌ها از یک ناراحتی چندروزه تا بیماری کشنده متغیر است.

پان‌لکوپنی (دیستمپر گربه)

پان‌لکوپنی که گاهی «پاروویروس گربه» هم نامیده می‌شود، یک بیماری ویروسی بسیار مسری است که به‌خصوص بچه گربه‌های واکسن‌نزده را درگیر می‌کند. استفراغ، اسهال شدید، بی‌حالی، تب و کم‌آبی سریع از علائم آن است و گربه مبتلا به درمان حمایتی فوری و اغلب بستری نیاز دارد. واکسن پان‌لکوپنی جزو واکسن‌های اصلی گربه است؛ برنامه آن را از دامپزشک بگیرید.

کروناویروس روده‌ای

کروناویروس روده‌ای گربه در محیط‌های چندگربه‌ای شایع است و معمولاً اسهال خفیف یا هیچ علامتی ایجاد نمی‌کند. در درصد کمی از گربه‌ها این ویروس جهش پیدا می‌کند و به بیماری جدی FIP می‌انجامد که تشخیص و درمانش کاملاً تخصصی است. این کروناویروس با کرونای انسانی (کووید) یکی نیست.

عفونت‌های باکتریایی و غذای آلوده

باکتری‌هایی مثل سالمونلا و کمپیلوباکتر ممکن است از گوشت خام، غذای مانده یا شکار منتقل شوند. پس از دست زدن به مدفوع گربه اسهالی دست‌هایتان را خوب بشویید و ظرف خاک را مرتب تمیز کنید.

مشکلات دهان

دهان اولین بخش دستگاه گوارش است. زخم‌های دهان، التهاب لثه و بیماری دندان باعث می‌شوند گربه با وجود گرسنگی غذا نخورد، آب از دهانش بریزد یا غذا را از یک طرف دهان بجود. کلسی ویروس گربه یکی از علت‌های شایع زخم دهان است.

کبد چرب و بیماری‌های کبد در گربه

کبد در هضم چربی (با تولید صفرا)، سم‌زدایی و ذخیره مواد مغذی نقش دارد. بیماری کبد در گربه اغلب با علائم مبهمی مثل کم‌اشتهایی، کاهش وزن، استفراغ و بی‌حالی شروع می‌شود و در مراحل پیشرفته‌تر زردی لثه و چشم دیده می‌شود.

لیپیدوز کبدی (کبد چرب): چرا غذا نخوردن گربه خطرناک است

وقتی گربه‌ای، به‌خصوص گربه چاق، چند روز غذا نخورد، بدنش چربی ذخیره‌شده را به‌سرعت به کبد می‌فرستد و کبد نمی‌تواند آن را پردازش کند. نتیجه، تجمع چربی در کبد و اختلال عملکرد آن است. کرنل هم کبد چرب را عارضه بی‌اشتهایی طولانی در پانکراتیت ذکر کرده است.

علت بی‌اشتهایی می‌تواند هر چیزی باشد: بیماری، استرس جابه‌جایی خانه، غذای جدیدی که گربه نمی‌پذیرد یا رژیم لاغری ناگهانی. به همین دلیل هرگز گربه را برای لاغری گرسنه نگذارید و غذای جدید را تدریجی معرفی کنید. کاهش وزن اصولی با تنظیم میزان غذای روزانه گربه و زیر نظر دامپزشک انجام می‌شود. درمان کبد چرب معمولاً شامل تغذیه کمکی، گاهی با لوله، به مدت چند هفته است و زود شروع شدنش اهمیت زیادی دارد.

التهاب مجاری صفراوی و دیگر مشکلات کبد

التهاب کبد و مجاری صفراوی (کولانژیت یا کولانژیوهپاتیت) در گربه اغلب هم‌زمان با IBD و پانکراتیت دیده می‌شود. سموم، برخی داروهای انسانی و عفونت‌ها هم می‌توانند به کبد آسیب بزنند. تشخیص با آزمایش خون، سونوگرافی و گاهی نمونه‌برداری انجام می‌شود.

علت‌های دیگر علائم گوارشی: همیشه مشکل از روده نیست

تغییر ناگهانی غذا و حساسیت غذایی

تغییر ناگهانی غذا می‌تواند چند روز اسهال ایجاد کند. غذای جدید را طی حدود یک هفته، با افزایش تدریجی سهم آن، جایگزین غذای قبلی کنید. بعضی گربه‌ها به یک منبع پروتئین خاص حساسیت یا عدم تحمل دارند که با رژیم حذفی زیر نظر دامپزشک مشخص می‌شود.

شیر، غذای انسانی و خوراکی‌های ممنوع

بسیاری از گربه‌های بالغ لاکتوز شیر را خوب هضم نمی‌کنند و با شیر گاو دچار اسهال می‌شوند. غذای چرب و ادویه‌دار سفره، پیاز و سیر (که به گلبول‌های قرمز آسیب می‌زنند)، شکلات و استخوان پخته را به گربه ندهید.

سموم و گیاهان

گل لیلیوم (حتی گرده یا آب گلدانش) برای کلیه گربه بسیار سمی است و اغلب با استفراغ شروع می‌شود. داروهای انسانی، به‌ویژه مسکن‌ها، مواد شوینده و سموم حشره‌کش هم از علت‌های رایج استفراغ و آسیب جدی هستند. در صورت شک به مسمومیت، بسته یا نمونه ماده را همراه خود به دامپزشک ببرید.

بیماری‌های خارج از دستگاه گوارش

• پرکاری تیروئید در گربه‌های مسن: کاهش وزن با وجود اشتهای زیاد، استفراغ یا اسهال
• بیماری کلیه: بی‌اشتهایی، استفراغ، پرنوشی و پرادراری
• دیابت: پرنوشی، پرادراری و کاهش وزن
• لنفوم و سرطان‌های روده، به‌ویژه در گربه‌های مسن
• استرس ناشی از سفر، مهمان، جابه‌جایی یا آمدن حیوان جدید؛ اگر گربه‌تان هم‌زمان گوشه‌گیر و کم‌خوراک شده، مطلب علائم افسردگی و استرس گربه را هم ببینید

دامپزشک برای بیماری‌های گوارشی گربه چه کار می‌کند؟

بیشتر مشکلات گوارشی با معاینه ساده شروع می‌شوند و فقط در صورت نیاز به آزمایش‌های پیشرفته می‌رسند. مسیر معمول این است:

1. شرح حال: از کی علائم شروع شده، غذا، خوراکی‌ها، تغییرات اخیر، سابقه واکسن و انگل‌تراپی، دسترسی به بیرون از خانه و احتمال خوردن چیز نامناسب.
2. معاینه فیزیکی: وزن، دما، میزان آب بدن، رنگ لثه، لمس شکم برای درد، توده یا روده پر، و نگاه به دهان و زیر زبان.
3. آزمایش مدفوع: برای انگل‌ها؛ گاهی چند نمونه.
4. آزمایش خون و ادرار: برای کلیه، کبد، قند، تیروئید در گربه مسن، و آزمایش اختصاصی پانکراس.
5. تصویربرداری: رادیوگرافی برای جسم خارجی، انسداد و یبوست؛ سونوگرافی برای ضخامت دیواره روده، پانکراس و کبد.
6. آندوسکوپی یا نمونه‌برداری: برای بیماری‌های مزمن مثل IBD و افتراق آن از لنفوم.

درمان به علت بستگی دارد و ممکن است شامل سرم برای جبران کم‌آبی، کنترل تهوع و درد، رژیم غذایی درمانی، داروی ضدانگل، تغذیه کمکی یا جراحی باشد. دامپزشک تصمیم می‌گیرد کدام دارو و با چه دوزی لازم است؛ داروهایی که برای انسان بی‌خطرند ممکن است برای گربه کشنده باشند.

قبل از رفتن به دامپزشک این‌ها را آماده کنید

• عکس از استفراغ یا مدفوع غیرعادی، و در صورت امکان نمونه تازه مدفوع در ظرف دربسته
• تعداد دفعات استفراغ و اسهال و ساعت تقریبی آن‌ها
• نام غذای فعلی و هر تغییر اخیر در غذا یا خوراکی
• هر دارو، مکمل یا سمی که گربه ممکن است به آن دسترسی داشته
• تاریخ آخرین واکسن و انگل‌تراپی

مراقبت در خانه: چه کنید و چه نکنید

اگر گربه بالغ فقط یک بار اسهال خفیف یا استفراغ داشته و سرحال است، غذا می‌خورد و آب می‌نوشد، می‌توانید او را از نزدیک زیر نظر بگیرید. اگر اسهال بیش از یکی دو روز طول بکشد، یا با بی‌اشتهایی، بی‌حالی یا استفراغ همراه شود، به دامپزشک بروید.

بکنید	نکنید
آب تازه همیشه در دسترس باشد	داروی ضداسهال، مسکن یا ملین انسانی ندهید
تعداد دفعات، ظاهر و ساعت علائم را یادداشت کنید	گربه را برای «استراحت معده» طولانی گرسنه نگذارید
ظرف خاک را مرتب تمیز کنید و بعد دست‌هایتان را بشویید	به زور شیر، روغن یا آب به گربه نخورانید
در خانه چندگربه‌ای، گربه بیمار را تا نظر دامپزشک جدا کنید	نخ بیرون‌زده از دهان یا مقعد را نکشید
غذای معمول گربه را ادامه دهید مگر دامپزشک چیز دیگری بگوید	بدون مشورت، غذای جدید یا رژیم خانگی ناگهانی شروع نکنید

پیشگیری از بیماری‌های گوارشی گربه

• واکسن‌های اصلی و انگل‌تراپی را طبق برنامه دامپزشک انجام دهید.
• هر تغییر غذا را تدریجی انجام دهید و غذای باکیفیت متناسب با سن بدهید.
• از دادن گوشت خام، استخوان پخته، شیر گاو و غذای سفره پرهیز کنید.
• نخ، کش مو، سوزن، ریسه و اسباب‌بازی‌های نخ‌دار را دور از دسترس نگه دارید.
• برای کاهش گلوله مو، گربه را منظم برس بزنید.
• آب کافی و بخشی غذای مرطوب، به‌ویژه در تابستان‌های گرم، به پیشگیری از یبوست کمک می‌کند.
• وزن گربه را کنترل کنید؛ چاقی خطر کبد چرب را در دوره‌های بی‌اشتهایی بیشتر می‌کند.
• گیاهان سمی، داروها و مواد شوینده را از دسترس دور کنید.
• گربه‌های بالای هفت هشت سال را دست‌کم سالی یک بار برای معاینه کامل ببرید؛ کاهش وزن آرام را فقط با وزن‌کشی منظم می‌توان دید.

باورهای غلط رایج درباره مشکلات گوارشی گربه

• «شیر برای گربه خوب است.» بیشتر گربه‌های بالغ لاکتوز را خوب هضم نمی‌کنند و شیر گاو ممکن است اسهال ایجاد کند.
• «استفراغ گربه همیشه به‌خاطر گلوله موست.» بسیاری از بیماری‌ها، از IBD تا بیماری کلیه و تیروئید، با استفراغ خود را نشان می‌دهند.
• «گربه آپارتمانی انگل نمی‌گیرد.» کک، حشرات، گوشت خام و کفش آلوده هم راه ورود انگل‌اند.
• «برای یبوست کمی روغن یا کره بدهید.» خوراندن روغن به زور خطر ورود آن به ریه را دارد و علت اصلی را هم درمان نمی‌کند.
• «چند روز گرسنه بماند، معده‌اش خوب می‌شود.» غذا نخوردن طولانی در گربه، برخلاف سگ، خطر کبد چرب دارد.
• «نخ را آرام بکشید، بیرون می‌آید.» کشیدن نخ ممکن است روده را پاره کند؛ مستقیم به دامپزشک بروید.

سوالات متداول درباره بیماری‌های گوارشی گربه

شایع‌ترین بیماری‌های گوارشی گربه کدام‌اند؟

انگل‌های روده، اسهال ناشی از تغییر غذا یا حساسیت غذایی، گلوله مو، یبوست، بیماری التهابی روده (IBD)، پانکراتیت و بلعیدن اجسام خارجی از مشکلات شایع هستند. بیماری‌هایی مثل پرکاری تیروئید و بیماری کلیه هم علائم گوارشی می‌دهند.

اسهال گربه تا چند روز طبیعی است؟

اسهال خفیف بعد از تغییر غذا ممکن است یکی دو روز طول بکشد. اگر بیشتر ادامه یافت، یا گربه بی‌اشتها، بی‌حال یا دچار استفراغ شد، یا در مدفوع خون دیدید، به دامپزشک بروید. در بچه گربه منتظر نمانید.

گربه چند روز می‌تواند مدفوع نکند؟

بیشتر گربه‌ها روزی یک یا دو بار دفع می‌کنند. اگر گربه بیش از دو سه روز مدفوع نکرده، زور می‌زند یا مدفوع بسیار سفت و کم است، با دامپزشک مشورت کنید. اگر گربه نر است و مطمئن نیستید مشکل مدفوع است یا ادرار، فوراً اقدام کنید.

آیا بیماری التهابی روده گربه درمان می‌شود؟

IBD معمولاً کنترل می‌شود، نه درمان قطعی. بسیاری از گربه‌ها با رژیم غذایی مناسب و داروهای تجویزی دامپزشک زندگی راحتی دارند، اما علائم ممکن است دوباره برگردند و پیگیری منظم لازم است.

آیا پانکراتیت گربه خطرناک است؟

شکل خفیف و متوسط آن معمولاً با درمان خوب می‌شود، هرچند ممکن است تکرار شود. شکل شدید حاد می‌تواند کشنده باشد. چون علائم پانکراتیت در گربه اغلب فقط بی‌حالی و کم‌اشتهایی است، این علائم را دست‌کم نگیرید.

کرم در مدفوع گربه دیدم؛ آیا به من هم منتقل می‌شود؟

بعضی کرم‌های روده گربه، مثل کرم گرد و قلاب‌دار، می‌توانند به انسان منتقل شوند. نمونه مدفوع را به دامپزشک نشان دهید، ظرف خاک را روزانه تمیز کنید و بعد از آن دست‌هایتان را بشویید. برای نگرانی درباره سلامت خودتان یا کودکان، با پزشک مشورت کنید.

غذای خشک باعث مشکلات گوارشی گربه می‌شود؟

غذای خشک باکیفیت به‌خودی‌خود بیماری ایجاد نمی‌کند، اما گربه‌ای که فقط غذای خشک می‌خورد و کم آب می‌نوشد، بیشتر در معرض کم‌آبی و یبوست است. ترکیب غذای خشک و مرطوب و دسترسی آسان به آب به بسیاری از گربه‌ها کمک می‌کند.

آیا استرس می‌تواند باعث اسهال گربه شود؟

بله. سفر، رفتن به دامپزشک یا تغییر در خانه ممکن است اسهال کوتاه‌مدت ایجاد کند. اما اگر اسهال ادامه یافت یا علائم دیگری اضافه شد، استرس را تنها علت ندانید و گربه را معاینه کنید.

جمع‌بندی

بیماری‌های گوارشی گربه طیف گسترده‌ای دارند و علائمشان اغلب به هم شبیه است؛ به همین دلیل تشخیص از روی ظاهر استفراغ یا مدفوع در خانه ممکن نیست. قاعده ساده این است: یک بار علامت خفیف در گربه سرحال را زیر نظر بگیرید، اما استفراغ مکرر، خون، غذا نخوردن، بی‌حالی، زور زدن بی‌نتیجه یا احتمال بلعیدن نخ را همان روز به دامپزشک نشان دهید.

قدم بعدی: اگر مشکل فعلی گربه‌تان استفراغ است، سراغ راهنمای بالا آوردن گربه بروید و برای آشنایی با دیگر بیماری‌ها، مطالب دسته بیماری و سلامت گربه‌ها را ببینید. آشنایی با دنیای گربه‌ها و نیازهای رفتاری آن‌ها هم به پیشگیری از بسیاری از این مشکلات کمک می‌کند.

منابع

• Cornell Feline Health Center — Inflammatory Bowel Disease
• Cornell Feline Health Center — Feline Pancreatitis
• Cornell Feline Health Center — Constipation
• Cornell Feline Health Center — Diarrhea
• Cornell Feline Health Center — Gastrointestinal Parasites of Cats
• International Cat Care — Cats and foreign bodies