پنجه کشیدن گربه: دلایل، راهکارها و پیشگیری

پنجه کشیدن گربه (یا به قول خیلی‌ها «پنجول کشیدن») رفتاری طبیعی و ضروری است: گربه با آن لایهٔ کهنهٔ ناخن را جدا می‌کند، بدنش را کش می‌دهد و با بو و خراش قلمرویش را نشانه می‌گذارد. راه‌حل، منع کردن نیست؛ یک اسکرچر مناسب در جای درست، کوتاه کردن مرتب ناخن و محافظت موقت از مبل است.

در این راهنما می‌خوانید چرا گربه پنجه می‌کشد، چطور او را به اسکرچر عادت دهید، از مبل و پرده چطور محافظت کنید، ناخن گربه را چطور کوتاه کنید، چرا کشیدن ناخن گربه (دیکلاو) هرگز راه‌حل نیست و چه وقت پنجه کشیدن نشانهٔ استرس یا بیماری است و باید سراغ دامپزشک رفت.

خلاصهٔ سریع: مشکل شما کدام است؟

اگر وقت ندارید همهٔ مطلب را بخوانید، از این جدول شروع کنید و بعد به بخش مربوط بروید:

موقعیت	کار درست	کاری که نباید کرد
گربه به مبل یا فرش پنجه می‌کشد	اسکرچر محکم دقیقاً کنار همان نقطه؛ پوشاندن موقت مبل	داد زدن، زدن، آب پاشیدن
گربه اسکرچر دارد ولی از آن استفاده نمی‌کند	عوض کردن جنس، ارتفاع، جهت (عمودی/افقی) یا جای اسکرچر	گذاشتن زورکی پنجه‌ها روی اسکرچر
ناخن‌ها تیز و بلند شده‌اند	کوتاه کردن نوک ناخن بدون آسیب به بخش صورتی	کشیدن ناخن (دیکلاو)
بچه گربه به دست و پای شما پنجول می‌کشد	بازی با اسباب‌بازی چوبی یا طناب‌دار به جای دست	بازی دادن گربه با دست و انگشت
پنجه کشیدن ناگهان خیلی زیاد یا خیلی کم شده	بررسی تغییرات خانه و مراجعه به دامپزشک	نادیده گرفتن تغییر رفتار
گربه بدنش را زیاد می‌خاراند (نه اشیا را)	بررسی پوست و انگل توسط دامپزشک	درمان خودسرانه در خانه

چرا گربه پنجه می‌کشد؟ اهمیت پنجه کشیدن برای گربه‌ها

پنجه کشیدن یکی از رفتارهای غریزی گربه‌هاست؛ هم ارثی است و هم با تجربه شکل می‌گیرد. گربه از روی لجبازی یا برای خراب کردن وسایل شما پنجه نمی‌کشد. گربه‌ها کارها را «درست» یا «غلط» نمی‌بینند؛ فقط به نیازی طبیعی پاسخ می‌دهند. به همین دلیل هدف شما باید هدایت این رفتار به جای مناسب باشد، نه حذف آن.

۱. مراقبت از ناخن‌ها: جدا کردن غلاف کهنه

ناخن گربه لایه‌لایه رشد می‌کند. با پنجه کشیدن، لایهٔ بیرونی و فرسوده (غلاف ناخن) جدا می‌شود و ناخن تازه و تیز زیر آن نمایان می‌شود. گاهی همین پوسته‌های نازک و هلالی‌شکل را کنار اسکرچر یا روی فرش پیدا می‌کنید؛ نگران نباشید، این نشانهٔ ناخن سالم است.

یک نکتهٔ مهم: پنجه کشیدن ناخن را «کوتاه» نمی‌کند، بلکه آن را تیزتر می‌کند. برای همین گربه‌ای که اسکرچر دارد هم ممکن است به کوتاه کردن ناخن نیاز داشته باشد، به‌خصوص گربه‌های مسن و کم‌تحرک.

۲. کشش بدن و حفظ قدرت عضلات

وقتی گربه روی دو پا می‌ایستد و پنجه‌هایش را روی سطحی بلند می‌کشد، عضلات شانه، پشت و پاها را کش می‌دهد. بسیاری از گربه‌ها درست بعد از بیدار شدن سراغ اسکرچر می‌روند. این حرکت کششی به حفظ انعطاف و قدرت عضلات و تاندون‌های پنجه و پا کمک می‌کند.

۳. علامت‌گذاری قلمرو با بو و نشانهٔ دیداری

میان بالشتک‌های کف پای گربه غددی هست که بوی مخصوص او را ترشح می‌کند. گربه با پنجه کشیدن، هم این بو را روی سطح می‌گذارد و هم خراش‌هایی به جا می‌گذارد که دیده می‌شود. به این ترتیب پیامی برای خودش و گربه‌های دیگر ثبت می‌کند: «این‌جا قلمرو من است».

به همین دلیل گربه‌ها معمولاً در جاهای «مهم» خانه پنجه می‌کشند: کنار جای خواب، نزدیک در ورودی، مسیر رفت‌وآمد و روی مبلی که بوی شما را دارد. گذاشتن بوی آشنا در محیط به گربه احساس امنیت و آرامش می‌دهد.

۴. تخلیهٔ هیجان، انرژی و استرس

پنجه کشیدن راهی برای بیان احساسات است. گربه ممکن است وقتی صاحبش به خانه برمی‌گردد، هنگام بازی یا پیش از غذا از هیجان پنجه بکشد. در موقعیت‌های استرس‌زا هم، مثل آمدن مهمان یا دیدن گربهٔ دیگری از پشت پنجره، پنجه کشیدن می‌تواند راهی برای تخلیهٔ فشار باشد.

گربه‌هایی که در آپارتمان‌های کوچک زندگی می‌کنند و فرصت کافی برای بازی و تحرک ندارند، بیشتر در معرض بی‌حوصلگی‌اند و ممکن است انرژی اضافه‌شان را روی مبل خالی کنند. برنامهٔ روزانهٔ بازی با گربه در خانه و تحرک و ورزش کافی گربه بخش مهمی از راه‌حل است.

۵. جلب توجه

بعضی گربه‌ها خیلی زود یاد می‌گیرند که هر وقت به مبل پنجه بکشند، صاحبشان از جا می‌پرد و به سمت آن‌ها می‌آید. برای گربه‌ای که تنها مانده، حتی توجه منفی هم توجه است. اگر پنجه کشیدن دقیقاً وقتی شروع می‌شود که شما مشغول گوشی یا کار دیگری هستید، احتمالاً پیام گربه این است: «با من وقت بگذران».

۶. شکار، بالا رفتن و دفاع

ناخن‌های تیز و جمع‌شوندهٔ گربه ابزار اصلی او برای گرفتن طعمه، بالا رفتن از درخت و دفاع از خود است. گربه‌ها این مهارت‌ها را از بچگی تمرین می‌کنند. پنجه کشیدن، ناخن‌ها را برای همین کارها آماده نگه می‌دارد؛ حتی گربه‌ای که هرگز از خانه بیرون نمی‌رود هم این غریزه را دارد. برای آشنایی با غرایز و حواس دیگر گربه‌ها، مطلب خصوصیات رفتاری گربه‌ها را بخوانید.

پنجه کشیدن روی اشیا یا خاراندن بدن؟ این دو را با هم یکی نکنید

در بسیاری از مطالب فارسی، «پنجه کشیدن» روی مبل و «خاراندن» بدن با هم مخلوط شده‌اند و مثلاً انگل یا آلرژی را دلیل پنجه کشیدن به مبل دانسته‌اند. این دو رفتار متفاوت‌اند:

• پنجه کشیدن به اشیا (مبل، فرش، اسکرچر): رفتاری طبیعی برای مراقبت از ناخن، کشش و علامت‌گذاری است و معمولاً نشانهٔ بیماری نیست.
• خاراندن مداوم بدن (گوش، گردن، سر یا پهلو با پنجهٔ عقب): می‌تواند نشانهٔ کک، کنهٔ گوش، قارچ، آلرژی یا مشکل پوستی دیگر باشد و باید دامپزشک آن را بررسی کند.

اگر گربه‌تان بدنش را زیاد می‌خاراند، زخم یا پوسته روی پوستش دیده می‌شود یا بخشی از بدنش بی‌مو شده، مطلب علت ریزش موی گربه را ببینید و وقت دامپزشک بگیرید؛ با خرید اسکرچر این مشکل حل نمی‌شود.

پنجول کشیدن گربه به دست و پای شما

وقتی کسی «پنجول گربه» را جست‌وجو می‌کند، گاهی منظورش خراش روی دست خودش است، نه مبل. بیشتر این خراش‌ها در بازی اتفاق می‌افتد، به‌خصوص با بچه گربه‌ها و گربه‌های جوان پرانرژی.

• دست را اسباب‌بازی نکنید: بچه گربه‌ای که با انگشت‌های شما بازی کرده، در بزرگسالی هم دست را طعمه می‌بیند. از اسباب‌بازی چوب‌دار، طناب یا توپ استفاده کنید تا فاصلهٔ دست و ناخن حفظ شود.
• بازی را آرام قطع کنید: اگر گربه وسط بازی پنجول کشید، بدون داد و حرکت ناگهانی دستتان را عقب بکشید و بازی را برای چند دقیقه متوقف کنید.
• نشانه‌های «بس است» را بشناسید: تکان خوردن تند دم، گوش‌های خوابیده و گشاد شدن مردمک یعنی گربه دارد بیش از حد تحریک می‌شود. مطلب زبان بدن گربه به شما کمک می‌کند این نشانه‌ها را زودتر ببینید.

خراش گربه را فوراً با آب و صابون بشویید. اگر زخم عمیق است، قرمزی و تورم بیشتر می‌شود، غدد لنفاوی متورم شده یا تب دارید، به پزشک مراجعه کنید. دربارهٔ کمک‌های اولیه و خطرهای احتمالی، مطلب گاز گرفتن و خراش گربه را بخوانید.

چگونه گربه را به اسکرچر عادت دهیم؟

مهم‌ترین راهکار برای پیشگیری از پنجه کشیدن گربه به مبل، یک اسکرچر مناسب است که گربه آن را از مبل «بهتر» بداند. بیشتر اسکرچرهایی که استفاده نمی‌شوند، یا کوتاه‌اند، یا لق می‌خورند، یا در گوشه‌ای دور از زندگی گربه گذاشته شده‌اند.

ویژگی‌های اسکرچر خوب

• ارتفاع کافی: گربه باید بتواند روی دو پا بایستد و بدنش را کامل کش بدهد. برای بیشتر گربه‌های بالغ، اسکرچر عمودی حدود ۸۰ سانتی‌متر یا بلندتر مناسب است.
• ثبات: اسکرچری که هنگام پنجه کشیدن تکان بخورد یا بیفتد، گربه را می‌ترساند و احتمالاً دیگر سراغش نمی‌رود. پایهٔ پهن و سنگین یا اتصال به دیوار مهم است.
• جنس مناسب: طناب یا پارچهٔ سیسال برای بیشتر گربه‌ها رضایت‌بخش و بادوام است. بعضی گربه‌ها مقوای کنگره‌ای یا چوب را ترجیح می‌دهند.
• جهت مناسب: گربه‌ای که به بازوی مبل و گوشهٔ دیوار پنجه می‌کشد، اسکرچر عمودی می‌خواهد؛ گربه‌ای که فرش را می‌کَند، اسکرچر افقی یا شیب‌دار.

مقایسهٔ انواع اسکرچر

نوع	مناسب برای	نکته
ستون عمودی سیسال	گربه‌ای که به مبل، پرده یا چارچوب در پنجه می‌کشد	بلند و بدون لق زدن باشد
اسکرچر مقوایی افقی	گربه‌ای که فرش و موکت را می‌کَند؛ گربه‌های مسن	ارزان است ولی زود فرسوده می‌شود و باید عوض شود
اسکرچر شیب‌دار یا دیواری	خانه‌های کوچک؛ گربه‌ای که زاویهٔ مورب را ترجیح می‌دهد	محکم به دیوار یا زمین ثابت شود
درخت گربه (چندطبقه)	گربه‌های پرانرژی و آپارتمانی؛ خانه‌های چندگربه	جای بالا رفتن و خواب هم می‌دهد؛ پایه باید سنگین باشد

اسکرچر را کجا بگذاریم؟

جای اسکرچر از جنسش هم مهم‌تر است. گربه می‌خواهد در «مرکز» زندگی خانه علامت بگذارد، نه در انباری.

• دقیقاً کنار همان نقطه‌ای که گربه الان به آن پنجه می‌کشد، مثلاً جلوی بازوی مبل.
• نزدیک جای خواب گربه، چون بسیاری از گربه‌ها بعد از بیدار شدن کش و قوس می‌آیند.
• نزدیک در ورودی اتاق‌ها و مسیرهای رفت‌وآمد.
• در خانه‌ای با چند گربه، چند اسکرچر عمودی و افقی در نقاط مختلف، تا هیچ گربه‌ای مجبور نباشد از قلمرو گربهٔ دیگر عبور کند.

وقتی گربه به‌طور منظم از اسکرچر استفاده کرد، می‌توانید آن را روزی چند سانتی‌متر به جای دلخواه‌تان جابه‌جا کنید؛ آهسته و مرحله‌به‌مرحله.

مراحل هدایت پنجه کشیدن به اسکرچر

1. اسکرچر را جذاب کنید: کنار آن با اسباب‌بازی چوب‌دار بازی کنید تا گربه هنگام شکار اسباب‌بازی، پنجه‌اش روی سطح اسکرچر برود.
2. از علف گربه استفاده کنید: چند روز اول کمی علف گربه (کت‌نیپ) روی اسکرچر بمالید. همهٔ گربه‌ها به آن واکنش نشان نمی‌دهند، پس اگر اثری نداشت، روش‌های دیگر را امتحان کنید.
3. بوی گربه را منتقل کنید: پتو یا زیراندازی را که گربه رویش می‌خوابد، مدتی نزدیک اسکرچر بگذارید.
4. همان لحظه تشویق کنید: هر بار که گربه از اسکرچر استفاده کرد، با صدای آرام، نوازش یا یک خوراکی کوچک تشویقش کنید.
5. جای ممنوع را موقتاً نامطلوب کنید: روی نقطه‌ای که گربه به آن پنجه می‌کشد، ملحفه یا روکش سفت بکشید یا نوار چسب دوطرفه بچسبانید.
6. صبور باشید: وقتی گربه چند هفته به‌طور منظم سراغ اسکرچر رفت، پوشش‌های موقت را کم‌کم بردارید.

هرگز پنجه‌های گربه را به زور روی اسکرچر نکشید. این کار برای گربه ناخوشایند و استرس‌زاست و ممکن است از خود اسکرچر هم فراری‌اش بدهد. اصول تشویق و پاداش را در راهنمای آموزش و تربیت گربه مفصل‌تر توضیح داده‌ایم.

بچه گربه‌ها: بهترین زمان برای شروع

بچه گربه‌ها از همان هفته‌های اول شروع به پنجه کشیدن می‌کنند و عادت‌هایشان را زود می‌سازند. اگر از روزی که بچه گربه به خانه می‌آید، یک اسکرچر کوچک و یک اسکرچر افقی کنار جای خوابش باشد، معمولاً مشکل مبل هرگز جدی نمی‌شود. همزمان او را به دست زدن به پنجه‌ها عادت دهید تا کوتاه کردن ناخن در بزرگسالی آسان باشد. برای نکات بیشتر، راهنمای نگهداری از بچه گربه را بخوانید.

خانه‌های چندگربه

در خانه‌ای که بیش از یک گربه دارد، پنجه کشیدن گاهی بخشی از رقابت بر سر قلمرو است. اگر یکی از گربه‌ها ناگهان در نقاط تازه‌ای، به‌خصوص نزدیک در و پنجره، پنجه می‌کشد، ممکن است میان گربه‌ها تنش وجود داشته باشد. تعداد کافی اسکرچر، ظرف غذا و آب و ظرف خاک برای هر گربه لازم است. مراحل آشتی دادن و معرفی درست دو گربه را در مطلب ایجاد صلح بین دو گربه ببینید.

راهکارهای محافظت از مبل و پرده

تا وقتی گربه به اسکرچر عادت کند، باید از وسایل هم محافظت کنید. این راهکارها موقت‌اند و فقط کنار اسکرچر مناسب نتیجه می‌دهند:

• پوشاندن سطح: ملحفه یا روکشی که سفت کشیده شده و لق نمی‌خورد، لذت پنجه کشیدن را از گربه می‌گیرد.
• نوار چسب دوطرفه یا فویل آلومینیومی: بیشتر گربه‌ها از احساس چسبناکی یا صدای فویل زیر پنجه‌شان خوششان نمی‌آید. برای سطح‌های کوچک مثل بازوی مبل مناسب است؛ پیش از استفاده، روی گوشهٔ نامعلومی از پارچه امتحان کنید.
• تغییر چیدمان: گاهی جابه‌جا کردن کمی مبل یا بستن پرده‌های بلند در ساعاتی که خانه نیستید، دسترسی را کم می‌کند.
• کوتاه نگه داشتن ناخن: ناخن کوتاه‌تر آسیب کمتری به پارچه می‌زند، هرچند میل به پنجه کشیدن را از بین نمی‌برد.

از اسپری‌های بودار تند، روغن‌های اسانسی و خوشبوکننده‌ها برای دور کردن گربه استفاده نکنید. بعضی از روغن‌های اسانسی برای گربه سمی‌اند و بوی تند هم محیط را برای او استرس‌زا می‌کند.

کارهایی که نباید کرد

• زدن، داد زدن و آب پاشیدن: گربه ارتباط میان پنجه کشیدن و مجازات را درک نمی‌کند، اما از شما می‌ترسد. نتیجه معمولاً پنجه کشیدن پنهانی در غیاب شما و استرس بیشتر است.
• مجازات بعد از دیدن خراش: وقتی ساعاتی بعد به خراش روی مبل می‌رسید، دعوا کردن هیچ فایده‌ای ندارد.
• برداشتن اسکرچر کهنه: اسکرچری که ریش‌ریش شده، برای گربه ارزشمند است چون بو و نشانه‌اش را دارد. تا اسکرچر تازه جا نیفتاده، قبلی را دور نیندازید.
• کشیدن ناخن گربه: دربارهٔ این مورد در ادامه مفصل توضیح داده‌ایم.

کوتاه کردن ناخن گربه در خانه

کوتاه کردن ناخن جایگزین اسکرچر نیست، ولی آسیب به مبل، فرش و پوست شما را کم می‌کند. بیشتر گربه‌های خانگی به کوتاه کردن نوک ناخن هر یک تا چند هفته یک بار نیاز دارند؛ سرعت رشد و فرسایش ناخن در هر گربه متفاوت است.

مراحل کوتاه کردن ناخن

1. عادت دادن: چند روز فقط وقتی گربه آرام و خواب‌آلود است، پنجه‌اش را آرام در دست بگیرید و بلافاصله با یک خوراکی تشویقش کنید.
2. بیرون آوردن ناخن: با فشار ملایم روی بالشتک پنجه، ناخن‌ها بیرون می‌آیند.
3. پیدا کردن بخش صورتی: در ناخن‌های روشن، قسمت صورتی داخل ناخن که رگ خونی و عصب دارد دیده می‌شود. فقط نوک سفید و تیز را، با فاصلهٔ کافی از این بخش، کوتاه کنید.
4. ابزار مناسب: از ناخن‌گیر مخصوص گربه استفاده کنید. ناخن‌گیر کُند ناخن را له می‌کند.
5. کم و آرام: لازم نیست همهٔ ناخن‌ها را یک‌جا کوتاه کنید. اگر گربه بی‌قرار شد، کار را متوقف کنید و فردا ادامه دهید.
6. ناخن شست را فراموش نکنید: ناخن کوچکی که در قسمت داخلی دست‌های جلو قرار دارد، با پنجه کشیدن ساییده نمی‌شود و ممکن است زودتر بلند شود.

اگر بخش صورتی آسیب ببیند، ناخن خونریزی می‌کند و گربه درد می‌کشد. اگر مطمئن نیستید یا ناخن‌های گربه تیره است، بار اول از دامپزشک بخواهید روش درست را نشانتان بدهد.

گربه‌های مسن: مراقب ناخن‌های فرورفته باشید

گربه‌های مسن معمولاً کمتر پنجه می‌کشند و ناخن‌هایشان ممکن است ضخیم و بلند شود و به شکل هلالی به سمت بالشتک پا خم شود. در موارد پیشرفته، نوک ناخن در گوشت پا فرو می‌رود و زخم و عفونت ایجاد می‌کند. ناخن‌های گربهٔ مسن را مرتب نگاه کنید و اگر ناخنی در گوشت فرو رفته، خودتان آن را بیرون نکشید و گربه را نزد دامپزشک ببرید.

کلاهک‌های نرم ناخن

در بعضی کشورها کلاهک‌های نرم پلاستیکی که روی ناخن چسبانده می‌شوند، به عنوان جایگزین کشیدن ناخن استفاده می‌شوند. این کلاهک‌ها با رشد ناخن می‌افتند و باید دوباره گذاشته شوند. اندازهٔ نادرست یا نصب اشتباه ممکن است آزاردهنده باشد؛ اگر به این روش فکر می‌کنید، اول با دامپزشک مشورت کنید و نحوهٔ درست گذاشتن آن را بیاموزید.

کشیدن ناخن گربه (دیکلاو): چرا هرگز نباید این کار را کرد؟

بعضی صاحبان گربه، خسته از خراب شدن مبل، دنبال «کشیدن ناخن گربه» هستند. باید بدانید که دیکلاو (Declawing) یک جراحی ساده مثل گرفتن ناخن نیست؛ در این عمل، آخرین بند استخوانی هر انگشت همراه با ناخن قطع می‌شود. اگر همین کار روی دست انسان انجام می‌شد، معادل قطع بند آخر همهٔ انگشت‌ها بود.

انجمن دامپزشکان متخصص گربهٔ آمریکا (AAFP) در بیانیهٔ رسمی خود با دیکلاو به عنوان جراحی انتخابی (بدون ضرورت درمانی) قاطعانه مخالفت می‌کند و از دامپزشکان می‌خواهد پیش از آن، جایگزین‌ها را به صاحبان گربه معرفی کنند. عوارضی که در این بیانیه آمده، شامل این موارد است:

• عوارض کوتاه‌مدت: درد شدید، خونریزی، تورم، عفونت و آسیب عصب.
• عوارض بلندمدت: لنگش، زخم‌های ترشح‌دار مزمن، رشد دوبارهٔ بخشی از ناخن در صورت باقی ماندن تکه‌ای از استخوان، تغییر شیوهٔ ایستادن گربه، مشکلات رفتاری و درد عصبی مزمن.

روش دیگری به نام قطع تاندون (تاندونکتومی) هم که گاهی جایگزین دیکلاو معرفی می‌شود، طبق همین بیانیه توصیه نمی‌شود؛ ناخن‌ها همچنان رشد می‌کنند، مراقبت دشوارتری می‌خواهند و ممکن است ناراحتی مزمن ایجاد کنند.

نکتهٔ مهم دیگر این است که گربهٔ بدون ناخن هم میل به پنجه کشیدن را از دست نمی‌دهد. گربه‌ای که از درد پا رنج می‌برد، ممکن است ظرف خاک را پس بزند (چون خاک زیر پنجه‌های دردناکش آزارش می‌دهد) یا به دلیل از دست دادن وسیلهٔ دفاعی، بیشتر گاز بگیرد. دیکلاو در بسیاری از کشورها، از جمله بریتانیا و بیشتر کشورهای اروپایی، ممنوع است.

اگر دامپزشکی کشیدن ناخن را پیشنهاد داد، از او دربارهٔ جایگزین‌ها بپرسید: اسکرچر مناسب، کوتاه کردن مرتب ناخن، کلاهک نرم و اصلاح محیط. دیکلاو فقط وقتی مطرح است که یک انگشت به دلیل بیماری (مثلاً تومور یا عفونت شدید) نیاز به درمان جراحی داشته باشد، و آن تصمیم درمانی است، نه راهی برای حفظ مبل.

چه زمانی پنجه کشیدن نشانهٔ استرس یا بیماری است؟

پنجه کشیدن به‌طور معمول نگران‌کننده نیست، اما تغییر ناگهانی در آن می‌تواند پیامی مهم باشد. در این موارد با دامپزشک مشورت کنید:

• گربه‌ای که همیشه پنجه می‌کشید، ناگهان دیگر سراغ اسکرچر نمی‌رود. در گربه‌های مسن این می‌تواند نشانهٔ درد مفاصل یا مشکل حرکتی باشد.
• گربه لنگ می‌زند، پنجه‌اش را بالا نگه می‌دارد، زیاد آن را می‌لیسد یا اجازه نمی‌دهد به پایش دست بزنید.
• ناخن شکسته، خونریزی، تورم انگشت، ترشح یا بوی بد از اطراف ناخن دیده می‌شود.
• ناخن در گوشت پا فرو رفته است.
• پنجه کشیدن ناگهان خیلی زیاد شده و همراه آن ادرار کردن بیرون از ظرف خاک، پنهان شدن، کم شدن اشتها یا پرخاشگری دیده می‌شود.

نشانه‌های پنجه کشیدن استرسی

وقتی پنجه کشیدن از روی استرس است، معمولاً الگوی آن تغییر می‌کند: گربه در جاهای تازه، به‌خصوص کنار در ورودی، پنجره‌ها و دیوارهای رو به بیرون پنجه می‌کشد؛ دفعات آن بیشتر می‌شود؛ و گاهی با علامت‌گذاری با ادرار همراه است. دلایل رایج در خانه‌های ایرانی عبارت‌اند از:

• اسباب‌کشی یا بازسازی خانه
• آمدن حیوان خانگی جدید، نوزاد یا عضو تازهٔ خانواده
• دیدن گربه‌های خیابانی از پشت پنجره یا بالکن
• تغییر ناگهانی برنامهٔ روزانه، مثلاً سفرهای طولانی صاحب خانه
• تنهایی طولانی و نبود بازی و سرگرمی

اگر همراه با تغییر پنجه کشیدن، گربه بی‌حال شده، کمتر غذا می‌خورد یا دیگر بازی نمی‌کند، اول بیماری جسمی را با دامپزشک رد کنید و سپس سراغ عوامل محیطی بروید. مطلب علائم افسردگی گربه به شما کمک می‌کند این تغییرات را بهتر بشناسید. پنهان کردن دید پنجره به گربه‌های بیرون، جای امن و بلند برای استراحت و بازی منظم از راه‌های کاهش استرس است.

باورهای غلط رایج دربارهٔ پنجه کشیدن گربه

باور	واقعیت
گربه از لج صاحبش به مبل پنجه می‌کشد.	پنجه کشیدن غریزی است؛ گربه جایی را انتخاب می‌کند که برایش مهم است و بوی آشنا دارد.
کشیدن ناخن مثل گرفتن ناخن انسان بی‌خطر است.	دیکلاو قطع بند آخر انگشت است و عوارض کوتاه‌مدت و بلندمدت دارد.
با کوتاه کردن ناخن، گربه دیگر پنجه نمی‌کشد.	ناخن کوتاه آسیب کمتری می‌زند، اما نیاز به پنجه کشیدن باقی می‌ماند.
گربه‌ای که اسکرچر را قبول نکرد، هرگز قبول نمی‌کند.	معمولاً مشکل از ارتفاع، ثبات، جنس یا جای اسکرچر است، نه از گربه.
با دعوا کردن، گربه تربیت می‌شود.	مجازات فقط ترس و پنجه کشیدن پنهانی می‌آورد؛ تشویق رفتار درست مؤثر است.
پنجه کشیدن به مبل یعنی گربه انگل یا بیماری پوستی دارد.	پنجه کشیدن به اشیا طبیعی است؛ خاراندن مداوم بدن است که باید بررسی شود.

وسایلی که زندگی با گربهٔ پنجه‌کش را آسان‌تر می‌کند

اسکرچر مناسب و تشویق، مهم‌ترین بخش راه‌حل است. در دورهٔ عادت دادن، و برای خانه‌هایی که گربه همچنان گاهی سراغ بازوی مبل می‌رود، روکش محافظ مفید است. روکشی که پارچهٔ آن بافت ریز دارد و ناخن در آن گیر نمی‌کند، سفت روی مبل می‌نشیند و قابل شست‌وشوست، هم از خراش جلوگیری می‌کند و هم موی گربه را راحت‌تر جمع می‌کند. پت‌سازه خودش روکش مبل می‌فروشد؛ اگر به این گزینه فکر می‌کنید، مدل‌ها و راهنمای انتخاب را در دستهٔ روکش مبل پت‌سازه ببینید. به یاد داشته باشید که روکش، رفتار گربه را تغییر نمی‌دهد و جای اسکرچر را نمی‌گیرد.

سوالات متداول دربارهٔ پنجه کشیدن گربه

آیا پنجه کشیدن برای گربه‌ها ضروری است؟

بله. پنجه کشیدن رفتاری طبیعی است که برای جدا کردن غلاف کهنهٔ ناخن، کشش بدن، علامت‌گذاری قلمرو و تخلیهٔ هیجان لازم است. نباید آن را منع کرد؛ باید آن را به اسکرچر هدایت کرد.

چرا گربه‌ام اسکرچر دارد ولی باز به مبل پنجه می‌کشد؟

معمولاً اسکرچر کوتاه است، تکان می‌خورد، جنسش مورد پسند گربه نیست یا دور از جایی است که گربه می‌خواهد علامت بگذارد. اسکرچری محکم و بلند را دقیقاً کنار همان مبل بگذارید و مبل را موقتاً بپوشانید.

کشیدن پنجه گربه چه عوارضی دارد؟

کشیدن ناخن (دیکلاو) یعنی قطع بند آخر انگشت است و ممکن است درد مزمن، لنگش، عفونت، رشد دوبارهٔ ناقص ناخن و مشکلات رفتاری مثل استفاده نکردن از ظرف خاک یا گاز گرفتن ایجاد کند. انجمن‌های دامپزشکی گربه با انجام آن بدون ضرورت درمانی مخالف‌اند.

هر چند وقت یک بار باید ناخن گربه را کوتاه کرد؟

بیشتر گربه‌های خانگی هر یک تا چند هفته به کوتاه کردن نوک ناخن نیاز دارند. گربه‌های مسن و کم‌تحرک را زودتر بررسی کنید. فقط نوک سفید ناخن را کوتاه کنید و به بخش صورتی نزدیک نشوید.

چطور جلوی پنجول کشیدن بچه گربه به دست را بگیرم؟

با دست و انگشت با او بازی نکنید، اسباب‌بازی چوب‌دار یا طناب‌دار را جایگزین کنید و هر بار که پنجول کشید، بازی را آرام قطع کنید. بچه گربه‌ها با تکرار و صبر خیلی سریع یاد می‌گیرند.

آیا پنجه کشیدن نشانهٔ بیماری گربه است؟

پنجه کشیدن معمولی نه، اما تغییر ناگهانی آن می‌تواند باشد. کم شدن ناگهانی پنجه کشیدن، لنگش، لیسیدن زیاد پنجه، ناخن شکسته یا فرورفته و خاراندن مداوم بدن دلایل کافی برای مراجعه به دامپزشک است.

آیا اسپری یا بوی خاصی گربه را از مبل دور می‌کند؟

از روغن‌های اسانسی و اسپری‌های بودار تند استفاده نکنید، چون بعضی از آن‌ها برای گربه سمی‌اند. نوار چسب دوطرفه، فویل و روکش سفت روش‌های امن‌تری برای دوره‌ای هستند که گربه به اسکرچر عادت می‌کند.

آیا برای هر گربه یک اسکرچر کافی است؟

در خانه‌های کوچک با یک گربه، یک اسکرچر خوب در جای درست ممکن است کافی باشد، اما داشتن یک اسکرچر عمودی و یک افقی در دو نقطهٔ مختلف معمولاً نتیجهٔ بهتری دارد. در خانه‌های چندگربه، چند اسکرچر در نقاط مختلف لازم است.

منابع

• AAFP Position Statement: Declawing — Journal of Feline Medicine and Surgery (2017)
• The Ohio State University, Indoor Pet Initiative — Scratching
• Humane World for Animals — How to stop cats from destructive scratching

جمع‌بندی: قدم بعدی شما

پنجه کشیدن گربه مشکل رفتاری نیست؛ نیازی طبیعی است که فقط جای درستش را می‌خواهد. یک اسکرچر بلند و محکم کنار جایی که گربه الان به آن پنجه می‌کشد بگذارید، هر بار که از آن استفاده کرد تشویقش کنید، تا عادت کردن مبل را موقتاً بپوشانید و ناخن‌هایش را مرتب کوتاه کنید. از مجازات و کشیدن ناخن دوری کنید و اگر پنجه کشیدن ناگهان تغییر کرد، گربه را به دامپزشک نشان دهید.

قدم بعدی این است که امروز ببینید گربه‌تان بیشتر کجا و به چه سطحی پنجه می‌کشد؛ همان جواب به شما می‌گوید چه اسکرچری بخرید و کجا بگذارید. برای ساختن عادت‌های درست دیگر، سری هم به مقاله‌های دستهٔ آموزش و تربیت گربه بزنید.