سگ نر یا ماده؛ کدام بهتر است؟ تفاوت رفتار، نگهبانی و نگهداری
سگ نر یا ماده؛ کدام بهتر است؟ پاسخ کوتاه این است که هیچکدام بهطور کلی بهتر نیست. خلقوخوی خود آن سگ، نژاد،…
۸ دقیقه مطالعه ادامهٔ مطلب
سگ پیت بول (Pit Bull) نام یک نژاد واحد نیست؛ به گروهی از سگهای عضلانی و پرانرژی از تبار بولداگ و تریر گفته میشود که شناختهشدهترینشان «امریکن پیت بول تریر» است. این سگ برای صاحبی مناسب است که وقت، تجربه و حوصله آموزش روزانه دارد.
پیت بول در ایران هم پرجستوجوست و هم پرحاشیه. در این راهنما بیتعارف به سؤالهایی میپردازیم که بیشتر از همه تایپ میشوند: پیت بول مال کدام کشور است، آیا به صاحبش حمله میکند، «پیت بول جنگی» یعنی چه و نگهداری آن در آپارتمان و گرمای ایران چه شرایطی دارد. اگر هنوز بین چند نژاد مردد هستید، اول راهنمای انتخاب نژاد سگ را ببینید.
چون «پیت بول» یک نام گروهی است، اعداد قد و وزن زیر از استاندارد باشگاه UKC برای امریکن پیت بول تریر آمده و به سانتیمتر و کیلوگرم تبدیل شده است. سگهایی که در آگهیها «پیت بول» نامیده میشوند، اغلب دورگهاند و ممکن است بیرون از این بازه باشند.
| ویژگی | توضیح |
|---|---|
| نامهای دیگر | پیتبول، پیت بول تریر؛ به انگلیسی American Pit Bull Terrier |
| خاستگاه | نیاکان در انگلستان، ایرلند و اسکاتلند قرن نوزدهم؛ شکلگیری نژاد در آمریکا |
| گروه جثه | متوسط، فشرده و بسیار عضلانی |
| قد تا جدوگاه | نر حدود ۴۶ تا ۵۳ سانتیمتر؛ ماده حدود ۴۳ تا ۵۱ سانتیمتر |
| وزن | نر حدود ۱۶ تا ۲۷ کیلوگرم؛ ماده حدود ۱۴ تا ۲۳ کیلوگرم |
| طول عمر | برای امریکن استافوردشایر تریر، نزدیکترین نژاد به پیت بول، ۱۲ تا ۱۶ سال گزارش شده است |
| پوشش و ریزش مو | کوتاه، براق و چسبیده به بدن؛ نظافت ساده |
| انرژی | زیاد؛ دستکم یک ساعت فعالیت روزانه |
| کودکان، حیوانات دیگر و آپارتمان | با تربیت و نظارت ممکن؛ با سگهای دیگر احتیاط لازم است |
| صاحب تازهکار | توصیه نمیشود، مگر با مربی و برنامه آموزشی جدی از روز اول |
وقتی کسی در ایران میگوید « سگ پیت بول»، ممکن است منظورش یکی از چند سگ باشد. دانستن این تفاوت هم برای خرید مهم است و هم برای فهم بحث خطرناک بودن:
| نام | خاستگاه | توضیح کوتاه |
|---|---|---|
| امریکن پیت بول تریر (APBT) | آمریکا | «پیت بول» اصلی؛ باشگاه UKC آن را ثبت کرده است |
| امریکن استافوردشایر تریر (AmStaff) | آمریکا | خویشاوند بسیار نزدیک پیت بول که PetMD آن را یکی از نژادهای زیر نام «پیت بول» میداند |
| استافوردشایر بول تریر (Staffy) | انگلستان | کوچکتر و کوتاهتر؛ همان سگی که گاهی «پیت بول انگلیسی» خوانده میشود |
| امریکن بولی (American Bully) | آمریکا | نژادی جداگانه با ظاهر پهنتر که در آگهیها اغلب با پیت بول یکی گرفته میشود |
PetMD صریحاً مینویسد پیت بول بهخودیخود یک نژاد نیست، بلکه اصطلاحی کلی برای چند نژاد است. انجمن دامپزشکی آمریکا (AVMA) هم در مرور علمی خود «پیت بول» را گروهی مبهم میداند که نژادهای ثبتشده، تیپهای غیررسمی و ظاهرهای مختلف را در بر میگیرد و نمیتوان آن را با اطمینان تشخیص داد.
در استاندارد UKC نسخه «مینیاتوری» برای امریکن پیت بول تریر تعریف نشده است. سگهایی که با این نام فروخته میشوند معمولاً دورگه، سگ کوچکجثهتر از والدین معمولی یا نژادهای دیگری مثل انواع کوچک امریکن بولیاند. «مینیاتوری» را دلیل قیمت بالاتر ندانید.
پاسخ کوتاه: ریشه در بریتانیا و ایرلند، شکل نهایی در آمریکا. طبق شرح نژاد در باشگاه UKC، نیاکان امریکن پیت بول تریر در قرن نوزدهم در انگلستان، ایرلند و اسکاتلند از آمیزش بولداگها و تریرها به وجود آمدند. مهاجران این سگها را به آمریکا بردند و کشاورزان از آنها در کارهای مزرعه و کار با دام استفاده کردند.
UKC نخستین باشگاهی بود که این نژاد را به رسمیت شناخت: بنیانگذار آن، سی. زد. بنت، شماره ثبت ۱ را در سال ۱۸۹۸ به پیت بول خودش داد.
بخش تاریک این تاریخ را هم نباید پنهان کرد. سگهای بولوتریر در دورهای برای سرگرمیهای خونین و جنگ سگها پرورش داده میشدند و واژه «پیت» (گودال) به همین گودالهای مبارزه اشاره دارد. امروز این کار در بسیاری از کشورها جرم است؛ در بخش جداگانهای درباره آن توضیح دادهایم.
پیت بول سگی متوسط، قوی و عضلانی است با سینه پهن، سر پهن و فک قوی. استاندارد UKC موی آن را «براق و صاف، کوتاه و نسبتاً زبر در لمس» توصیف میکند.
طبق همین استاندارد هر رنگ و الگویی پذیرفته است، جز مرل؛ آلبینیسم هم مردود است. پس پیت بول مشکی، کرمی، قهوهای، خاکستری (که در آگهیها «بلو» نامیده میشود)، رگهدار یا سفید با لکههای رنگی (خالخالی) همه ممکناند. رنگ «کمیاب» نشانه اصالت یا سلامت بیشتر نیست و نباید دلیل پرداخت بیشتر باشد.
استاندارد UKC پیت بول را سگی با «قدرت، اعتمادبهنفس و شور زندگی»، مشتاق راضی کردن صاحب و شناختهشده برای علاقه به کودکان توصیف میکند. همین استاندارد میگوید رفتار پرخاشگرانه نسبت به انسان «برای این نژاد غیرمعمول و بسیار نامطلوب» است و سگ درنده یا بسیار ترسو را مردود میداند.
در زندگی روزمره این یعنی:
پاسخ صادقانه: هر سگی، از جمله پیت بول، ممکن است گاز بگیرد؛ حتی صاحبش را. اما هیچ منبع معتبری نشان نمیدهد پیت بول «برنامهریزیشده» برای حمله به صاحبش است. آنچه احتمال گاز گرفتن را بالا میبرد، بیشتر به تاریخچه، تربیت، سلامت و شرایط نگهداری همان سگ برمیگردد.
مرور علمی AVMA (۲۰۱۴) هر دو طرف ماجرا را نشان میدهد:
جمعبندی AVMA این است که نژاد بهتنهایی پیشبینیکننده ضعیفی برای پرخاشگری است؛ چون تفاوت میان سگهای یک نژاد زیاد است و عواملی مثل روش تربیت، جنسیت، عقیم بودن یا نبودن و محیط زندگی سگ نقش مهمی دارند.
در عین حال یک واقعیت را نباید کوچک شمرد: سگی با این قدرت فک و بدن، اگر گاز بگیرد، آسیب جدیتری از یک سگ کوچک وارد میکند. به همین دلیل مسئولیت صاحب پیت بول بیشتر است، نه کمتر.
طبق همان مرور، بیشتر گازگرفتگیهای جدی که در آمریکا به درمان بیمارستانی رسیدهاند، قربانی کودک خردسال بوده و سگ عقیمنشده و آشنا (متعلق به خانواده، دوست یا همسایه) بوده است. نتیجه عملی برای شما:
اگر سگ شما ناگهان پرخاشگر شده، هنگام لمس بخشی از بدن غرش میکند یا از غذا و اسباببازی با گاز گرفتن دفاع میکند، اول او را نزد دامپزشک ببرید؛ درد و بیماری از علتهای رایج تغییر رفتار است. بعد با یک رفتارشناس یا مربی معتبر که با پاداش کار میکند، برنامه اصلاح رفتار بچینید. کتک زدن و ترساندن سگ، مشکل را پنهان و خطرناکتر میکند.
اگر کسی را سگ گاز گرفت، زخم را فوراً بشویید و همان روز به مرکز بهداشت یا اورژانس مراجعه کنید؛ مراحل کامل را در مطلب اقدام فوری بعد از گاز گرفتگی و هاری سگ بخوانید.
جستوجوی «پیت بول جنگی» زیاد است، پس صریح میگوییم: جنگ انداختن سگها آزار حیوان است و پتسازه قاطعانه با آن مخالف است. ما هیچ راهنمایی برای «جنگی کردن» سگ ارائه نمیدهیم.
به گزارش انجمن ASPCA، سگها در این مبارزهها دچار زخمهای نافذ، پارگی، خونریزی، لهشدگی و شکستگی استخوان میشوند و بسیاری حتی پس از پایان مبارزه به دلیل همین آسیبها میمیرند. سگ بازنده اغلب رها، کشته یا بدون درمان به حال خود گذاشته میشود.
جنگ سگها در همه ۵۰ ایالت آمریکا جرم سنگین (felony) است و تماشای آن هم غیرقانونی است. درباره مقررات ایران، به منابع رسمی و به مطلب قوانین نگهداری سگ در ایران مراجعه کنید. اگر شاهد برگزاری جنگ سگ هستید، آن را به مراجع انتظامی محل گزارش دهید و خودتان وارد درگیری نشوید.
یک نکته مهم دیگر: ASPCA تأکید میکند هر سگی بسته به ژنتیک، شرایط و نحوه بزرگ شدن ممکن است پرخاشگر شود و پیت بولی که درست اجتماعی شده، میتواند همراهی آرام و خوشرفتار باشد. «جنگی» ویژگی نژاد نیست؛ نتیجه رفتار انسان است.
در برخی کشورها نگهداری پیت بول محدود یا ممنوع است. در بریتانیا، طبق وبسایت رسمی دولت، «پیت بول تریر» یکی از پنج تیپ ممنوع است (کنار توسا ژاپنی، دوگو آرژانتینو، فیلا برازیلیرو و XL Bully). نکته جالب این است که ملاک ممنوعیت در آنجا ظاهر سگ است، نه نام نژادش.
در بریتانیا نگهداری چنین سگی فقط با «گواهی معافیت» ممکن است؛ سگ باید عقیمشده و میکروچیپدار باشد و در اماکن عمومی همیشه با قلاده و پوزهبند باشد. در مقابل، AVMA مینویسد اثبات نشده که ممنوعیت یک نژاد، تعداد یا شدت گازگرفتگیها را کاهش دهد و اجرای جدی قوانین عمومی کنترل سگ را مؤثرتر میداند.
در ایران وضعیت مقررات مربوط به سگها، بهخصوص در معابر، پارکها و ساختمانهای مسکونی، ممکن است در هر شهر متفاوت باشد و تغییر کند. پیش از آوردن پیت بول، آخرین اطلاعیههای رسمی شهر و آییننامه داخلی ساختمان خود را بررسی کنید.
PetMD امریکن استافوردشایر تریر را با کودکان صبور و مهربان توصیف میکند، اما بر نظارت تأکید دارد. پیت بولی که از تولهگی با کودکان آشنا شده، میتواند همبازی خوبی باشد؛ ولی قدرت و هیجانش یعنی بازی باید همیشه زیر نظر بزرگسال باشد و کودک نباید سگ را هنگام غذا خوردن یا خواب آزار دهد.
با سگ یا گربهای که از کودکی کنارش بزرگ شده، ممکن است کنار بیاید. آوردن سگ دوم، بهخصوص همجنس، یا آشنا کردن با گربه و حیوانات کوچک باید آهسته، با قلاده و زیر نظر انجام شود. در پارک سگها هم رهاسازی بدون شناخت دقیق رفتار سگتان ریسک است.
جثه پیت بول برای آپارتمان مشکلی ندارد؛ مسئله انرژی است. سگی که روزانه دستکم یک ساعت فعالیت درست، بازی ذهنی و آموزش داشته باشد، در آپارتمان آرامتر است. در راهپله و آسانسور سگ را کوتاه نگه دارید و به همسایهها و کودکان فضا بدهید؛ ظاهر پیت بول بسیاری را میترساند، حتی اگر سگ شما آرام باشد.
موی کوتاه و تکلایه یعنی پیت بول نه در برابر آفتاب داغ محافظ خوبی دارد و نه در برابر سرمای زمستان. در تیر و مرداد پیادهروی را به صبح زود و بعد از غروب منتقل کنید، آب خنک و سایه همیشه در دسترس باشد و نشانههای گرمازدگی سگ را بشناسید. در زمستان شهرهای سرد هم سگ را بیرون از خانه و بدون سرپناه گرم نگذارید.
عدد ثابتی به نام «مقدار غذای پیت بول» وجود ندارد؛ مقدار غذا به وزن ایدئال، سن، میزان تحرک و نوع غذا بستگی دارد. از جدول روی بسته برای وزن ایدئال سگ شروع کنید، غذا را وزن کنید و هر چند هفته با لمس دندهها و دیدن فرورفتگی کمر، مقدار را تنظیم کنید. روش کامل را در مطلب مقدار غذای روزانه سگ آوردهایم.
پیت بول عضلانی بهسرعت چاق هم میشود. اضافهوزن به مفصلها فشار میآورد؛ خوراکیهای تشویقی را جزو سهم روزانه حساب کنید و برنامه تغذیه توله را با دامپزشک هماهنگ کنید.
PetMD برای امریکن استافوردشایر تریر دستکم ۶۰ دقیقه ورزش روزانه، ترجیحاً فعالیت پرتحرک، توصیه میکند. پیادهروی تند، بازی آوردنی در فضای امن، تمرین فرمانها و بازیهای بوییدن و پیدا کردن خوراکی، هم انرژی بدنی را تخلیه میکنند و هم ذهن سگ را خسته. اسباببازیهای نرم و ضعیف را جلوی این سگ نگذارید؛ تکههای جویدهشده میتواند خطر بلعیدن داشته باشد.
نظافت پیت بول ساده است: برس یا دستکش نظافت هر چند هفته، و در فصل ریزش بیشتر. حمام فقط هنگام نیاز انجام شود. گوشها و ناخنها را منظم بررسی کنید و پوست را زیر نظر بگیرید؛ خارش و قرمزی در این گروه نژادی کم نیست.
برای پیت بول، تربیت یک انتخاب نیست؛ پیششرط نگهداری است. اصول کلی، یعنی آموزش با پاداش، فرمانهای پایه، راه رفتن با قلاده و اجتماعیسازی توله، در راهنمای کامل تربیت سگ آمده است. نکتههای مخصوص این سگ:
PetMD این مشکلات را در امریکن استافوردشایر تریر، خویشاوند نزدیک پیت بول، شایعتر میداند. این جدول برای شناخت علائم است، نه تشخیص یا درمان خانگی؛ با دیدن هر علامت، سگ را نزد دامپزشک ببرید.
| مشکل | علائمی که باید جدی بگیرید | چه کنید |
|---|---|---|
| دیسپلازی مفصل ران و آرنج | لنگش، سختی در بلند شدن، پرهیز از پله و پریدن | معاینه و عکسبرداری نزد دامپزشک؛ کنترل وزن |
| آلرژی و مشکلات پوستی | خارش، لیسیدن پنجه، قرمزی پوست، عفونت مکرر گوش | بررسی علت نزد دامپزشک؛ داروی خودسرانه ندهید |
| آتاکسی مخچهای (ارثی) | تلوتلو خوردن، از دست دادن تعادل، ناهماهنگی راه رفتن | معاینه عصبی نزد دامپزشک |
| آتروفی پیشرونده شبکیه (PRA) | برخورد به اشیا در تاریکی، ترس از جاهای کمنور | معاینه چشم |
| کمکاری تیروئید | افزایش وزن بیدلیل، بیحالی، تغییر پوست و مو | آزمایش خون به تشخیص دامپزشک |
موی کوتاه یعنی پوست پیت بول در معرض دید است و هر قرمزی یا ریزش مو زود دیده میشود. خارش مداوم، لیسیدن پنجهها و بوی گوش را جدی بگیرید؛ علتها و مسیر درست تشخیص را در مطلب خارش و آلرژی پوستی سگ بخوانید.
PetMD طول عمر امریکن استافوردشایر تریر را ۱۲ تا ۱۶ سال میداند. برای پیت بولهای دورگه عدد دقیقی در دست نیست، اما کنترل وزن، ورزش منظم، معاینه سالانه و توجه زودهنگام به لنگش و مشکلات پوست به سالهای سالم بیشتر کمک میکند.
مهمترین نکته انتخاب پیت بول، خلقوخوی والدین و محیط بزرگ شدن توله است. پیش از پرداخت هر مبلغی:
برخی پیت بولها به دلیل «بزرگ شدن»، اعتراض همسایهها یا ناتوانی صاحب در کنترلشان واگذار میشوند. سرپرستی سگ بالغی که رفتارش مشخص است، برای خانواده باتجربه گزینهای جدی است؛ علت واگذاری، سابقه گاز گرفتن و رفتار با سگها و کودکان را دقیق بپرسید و سگ را پیش از تصمیم نهایی نزد دامپزشک ببرید.
اگر در اصل دنبال سگ نگهبان هستید، پیت بول انتخاب کلاسیک این کار نیست؛ طبق استاندارد نژاد، سگی آدمدوست است و پرخاشگری به انسان در آن نامطلوب است. مقایسه نژادهای نگهبان را در مطلب برترین سگهای نگهبان ببینید، و اگر به نژادی قوی با غریزه محافظت فکر میکنید، معرفی نژاد روتوایلر را هم بخوانید.
| مزایا | معایب |
|---|---|
| آدمدوست و بسیار وابسته به خانواده | تنهایی طولانی را خوب تحمل نمیکند |
| مشتاق راضی کردن صاحب و آموزشپذیر با پاداش | بدون تربیت، قدرتش برای بیشتر افراد غیرقابل کنترل است |
| موی کوتاه و نظافت ساده | حساس به گرما و سرما؛ مستعد مشکلات پوستی |
| جثه متوسط و مناسبتر از نژادهای غولپیکر | ممکن است با سگهای دیگر کنار نیاید |
| پرانرژی و همراه خوب برای ورزش | بدون یک ساعت فعالیت روزانه، مخرب میشود |
| با تربیت درست، سگ خانوادگی آرام | ترس اجتماعی، مقررات محدودکننده در برخی کشورها و مسئولیت بیشتر صاحب |
برای پیت بول کیفیت و استحکام وسایل از زیبایی مهمتر است:
پتسازه غذا، قلاده، بند، پوزهبند و اسباببازی نمیفروشد. این وسایل را از فروشگاه معتبر و با مشورت دامپزشک یا مربی، متناسب با وزن و اندازه سگ خود انتخاب کنید.
در انگلیسی Pit Bull نوشته میشود و نام کامل نژاد اصلی American Pit Bull Terrier است. سگهایی مثل American Staffordshire Terrier و Staffordshire Bull Terrier هم گاهی زیر همین نام قرار میگیرند.
پیت بولی که از والدین آرام به دنیا آمده و درست اجتماعی شده، معمولاً با خانواده بسیار مهربان و وابسته است؛ استاندارد UKC هم پرخاشگری به انسان را برای این نژاد غیرمعمول و نامطلوب میداند. مهربانی اما جای نظارت و تربیت را نمیگیرد.
نه بهعنوان انتخاب اول. پیت بول سگی آدمدوست است و تحریک کردنش برای پرخاشگری آن را خطرناک و غیرقابل پیشبینی میکند، نه نگهبان بهتر.
با تربیت و اجتماعیسازی درست ممکن است، اما به دلیل قدرت بدنی، هرگز کودک و سگ را بدون نظارت بزرگسال کنار هم نگذارید. برای صاحب تازهکار با کودک خردسال، نژاد آرامتر و کوچکتر انتخاب سادهتری است.
بله، به شرط دستکم یک ساعت فعالیت روزانه، آموزش رفتار آرام در راهپله و آسانسور و رعایت مقررات ساختمان. اگر بیشتر روز کسی خانه نیست، این سگ انتخاب مناسبی نیست.
برای امریکن استافوردشایر تریر، خویشاوند نزدیک پیت بول، ۱۲ تا ۱۶ سال گزارش شده است. وزن مناسب و معاینه منظم دامپزشکی به عمر سالمتر کمک میکند.
سگ پیت بول نه هیولایی است که ناگهان به صاحبش حمله کند و نه سگی است که بدون تربیت آرام بماند. سگی آدمدوست، پرانرژی و بسیار قوی است که ریشهاش به بریتانیا و ایرلند و شکل نهاییاش به آمریکا برمیگردد. شواهد علمی نشان میدهد نژاد بهتنهایی رفتار سگ را تعیین نمیکند، اما قدرت این سگ مسئولیت صاحبش را چند برابر میکند.
اگر وقت روزانه برای ورزش و آموزش، تجربه یا دسترسی به مربی معتبر و شرایط قانونی و ساختمانی مناسب دارید، قدم بعدی انتخاب توله یا سگ بالغ از منبعی شفاف و شروع اجتماعیسازی از همان روز اول است. برای مقایسه با نژادهای دیگر، فهرست کامل را در دسته معرفی نژاد سگها ببینید.
سگ نر یا ماده؛ کدام بهتر است؟ پاسخ کوتاه این است که هیچکدام بهطور کلی بهتر نیست. خلقوخوی خود آن سگ، نژاد،…
۸ دقیقه مطالعه ادامهٔ مطلب
پاروا سگ (پاروویروس سگ) یک بیماری ویروسی بسیار مسری است که بیشتر تولهها و سگهای واکسننزده را درگیر میکند و با استفراغ،…
۹ دقیقه مطالعه ادامهٔ مطلب
اسم سگ خوب کوتاه است، یک یا دو هجا دارد، با صدای واضح تمام میشود و شبیه فرمانهایی مثل «بشین» یا «نه»…
۱۰ دقیقه مطالعه ادامهٔ مطلب
عقیم سازی سگ یعنی جراحیای که با برداشتن تخمدانها (و معمولاً رحم) در سگ ماده یا هر دو بیضه در سگ نر،…
۱۰ دقیقه مطالعه ادامهٔ مطلب