قانون نگهداری سگ در ایران: آپارتمان، سگ گردانی و مسئولیت صاحب سگ

قانون نگهداری سگ در ایران، تا جایی که ما در منابع رسمی دیدیم، یک قانون مصوب سراسری نیست که نگهداری سگ در خانه را صریحاً جرم بداند. اما نگهداری حیوان در مشاعات آپارتمان ممنوع است، صاحب سگ مسئول آسیب‌های قابل پیشگیری است.

این مطلب مشاوره حقوقی نیست. آنچه می‌خوانید خلاصه متن قوانین و اطلاعیه‌هایی است که خودمان باز کردیم، با تاریخ هر کدام، و آخرین بررسی ما در شهریور ۱۴۰۵ بوده است. مقررات و رویه‌ها در هر شهر ممکن است متفاوت باشد.

خلاصه قانون نگهداری سگ در یک جدول

موضوع	منبع	وضعیت
سگ در راهرو، پشت‌بام، پارکینگ و دیگر مشاعات	تبصره ماده ۳ آیین‌نامه اجرایی قانون تملک آپارتمان‌ها (مصوب ۱۳۴۷)	ممنوع
سگ داخل واحد اختصاصی آپارتمان	در متن‌هایی که دیدیم، منع صریحی نیامده است	بسته به قرارداد، تصمیم مجمع است.
آسیب زدن یا گاز گرفتن سگ	ماده ۵۲۲ و ۵۲۳ قانون مجازات اسلامی (۱۳۹۲)	صاحب سگ در صورت تقصیر ضامن است
سگ‌گردانی در معابر، پارک و با خودرو	اطلاعیه‌های پلیس و دادستان‌ها (۱۴۰۰ تا ۱۴۰۴)	قانون سراسری مصوب پیدا نکردیم
جریمه مشخص سگ‌گردانی	طرح «صیانت از حقوق عامه در مقابل حیوانات مضر و خطرناک»	طرح مجلس؛ تصویب نهایی آن را در منبع رسمی ندیدیم

قانون نگهداری سگ در آپارتمان و مجتمع مسکونی

مهم‌ترین متن رسمی درباره حیوان در ساختمان، آیین‌نامه اجرایی قانون تملک آپارتمان‌ها است. تبصره ماده ۳ این آیین‌نامه می‌گوید: «گذاردن میز و صندلی و هر نوع اشیاء دیگر و همچنین نگاهداری حیوانات در قسمت‌های مشترک ممنوع است.»

قسمت‌های مشترک همان جاهایی است که همه ساکنان از آن استفاده می‌کنند؛ مثل راه‌پله، راهرو، پارکینگ، پشت‌بام و حیاط مشاع. پس بستن سگ در پارکینگ یا گذاشتن جای خوابش در راهرو، با متن صریح آیین‌نامه مغایر است.

درباره داخل واحد خودتان، در قانون و آیین‌نامه‌ای که خواندیم جمله‌ای درباره حیوان نیامده است. همان آیین‌نامه در ماده ۱۱ «اتخاذ تصمیم نسبت به اداره امور ساختمان» را از اختیارات مجمع عمومی مالکان می‌داند و طبق ماده ۱۳ تصمیمات مجمع برای همه شرکا الزام‌آور است. این‌که مجمع تا کجا می‌تواند درباره داخل واحد اختصاصی تصمیم بگیرد، پرسشی حقوقی است که پاسخش را باید از وکیل گرفت.

اگر مستأجرید، شرط قرارداد اجاره هم مهم است. پیش از آوردن سگ، قرارداد و صورت‌جلسه‌های مجمع ساختمان را بخوانید و توافق را کتبی کنید. نکات عملی همسایه‌داری، از پارس تا بو و آسانسور، را در راهنمای نگهداری سگ در آپارتمان جمع کرده‌ایم.

آیا نگهداری سگ در آپارتمان جرم است؟

در متن قوانینی که بررسی کردیم، ماده‌ای پیدا نکردیم که نگهداری سگ داخل خانه یا آپارتمان را به‌طور کلی جرم بداند. برخی سایت‌ها به ماده ۶۸۸ کتاب تعزیرات استناد می‌کنند. متن این ماده «هر اقدامی که تهدید علیه بهداشت عمومی شناخته شود» را ممنوع می‌کند و مثال‌هایی مثل آلوده کردن آب آشامیدنی و ریختن زباله در خیابان می‌آورد، اما نامی از سگ نمی‌برد.

طبق تبصره ۱ همان ماده، تشخیص این‌که کاری تهدید بهداشت عمومی است، حسب مورد با وزارت بهداشت، سازمان حفاظت محیط‌زیست و سازمان دامپزشکی است. یعنی شمول آن به یک پرونده مشخص را مرجع رسمی تعیین می‌کند، نه یک مقاله اینترنتی.

اگر همسایه شکایت کند چه می‌شود؟

شکایت همسایه معمولاً درباره مزاحمت است: پارس مداوم، بو، رها کردن فضولات در مشاعات یا ترساندن ساکنان. نتیجه چنین شکایتی به شواهد و تصمیم مرجع رسیدگی بستگی دارد و ما نمی‌توانیم آن را پیش‌بینی کنیم. بهترین پیشگیری، حل همین مشکلات پیش از رسیدن به دادگاه است؛ برای پارس، علت پارس سگ و راه‌های کنترل آن را بخوانید.

سگ گردانی جرم است؟ اطلاعیه‌های رسمی تا امروز

«سگ‌گردانی» در قانون مجازات مصوبی که ما خواندیم تعریف نشده است. آنچه وجود دارد، اطلاعیه‌ها و دستورهای مقام‌های انتظامی و قضایی در شهرهای مختلف است:

تاریخ	مقام و شهر	آنچه اعلام شد
۲۳ تیر ۱۴۰۰	مرکز اطلاع‌رسانی پلیس پایتخت، تهران	برخورد با سگ‌گردانی «مطالبه مردم» است و در دستور کار پلیس قرار گرفت
۱۰ خرداد ۱۴۰۴	دادستان عمومی و انقلاب اصفهان	ممنوعیت هرگونه سگ‌گردانی در پارک‌ها، اماکن عمومی و وسایل نقلیه؛ دستور توقیف خودرو و تشکیل پرونده
۱۶ خرداد ۱۴۰۴	دادستان عمومی و انقلاب اندیمشک	ممنوعیت تردد با حیوانات در اماکن عمومی شهر؛ توقیف حیوان توسط اداره دامپزشکی
۱۶ خرداد ۱۴۰۴	رئیس پلیس راهور تهران بزرگ	گرداندن سگ با خودرو خلاف مقررات است و خودرو «اعمال قانون» می‌شود

این اطلاعیه‌ها محلی‌اند و هر کدام به حوزه همان مقام مربوط می‌شوند. پس در شهری که اطلاعیه‌ای نشنیده‌اید هم نمی‌توان با اطمینان گفت سگ‌گردانی آزاد است. پیش از بیرون رفتن با سگ، آخرین اطلاعیه پلیس و دادستانی شهر خودتان را از خبرگزاری‌های رسمی بررسی کنید.

جریمه سگ گردانی چقدر است؟

در اطلاعیه‌هایی که دیدیم، مبلغ مشخصی برای جریمه سگ‌گردانی اعلام نشده بود. برخورد اعلام‌شده توقیف خودرو، تشکیل پرونده قضایی یا توقیف حیوان بود.

عددهایی که در فضای مجازی به‌عنوان «جریمه سگ‌گردانی» می‌بینید، معمولاً از طرح «صیانت از حقوق عامه در مقابل حیوانات مضر و خطرناک» می‌آید. این طرح در جلسه علنی ۱۸ آبان ۱۴۰۰ اعلام وصول شد و طبق گزارشی که پایگاه حقوقی اختبار (۲۶ تیر ۱۴۰۲) منتشر کرده، کمیسیون قضایی و حقوقی مجلس آن را در ۴ دی ۱۴۰۱ با اصلاحاتی تصویب کرد.

در متن منتشرشده، برای گرداندن حیوان در معابر و اماکن عمومی «حداقل جزای نقدی درجه شش» به ازای هر بار ثبت تخلف، و برای حمل حیوان با وسیله نقلیه در انظار عمومی شهر، جریمه ده میلیون ریالی پیش‌بینی شده است. اما تصویب کمیسیون به معنای قانون شدن نیست؛ طرح باید در صحن مجلس تصویب و شورای نگهبان آن را تأیید کند. ما تا شهریور ۱۴۰۵ منبع رسمی‌ای درباره تصویب نهایی آن پیدا نکردیم .

سگ در خودرو و پارک

طبق اطلاعیه پلیس راهور تهران (خرداد ۱۴۰۴)، گرداندن سگ با خودرو در تهران خلاف مقررات اعلام شده و در اصفهان هم دادستان حمل سگ با وسایل نقلیه و ورود حیوانات به ناوگان عمومی را ممنوع کرده است. رفتن به کلینیک دامپزشکی یا سفر، از نظر عملی متفاوت است، اما در این اطلاعیه‌ها استثنایی برایش نیامده بود. اگر ناچار به جابه‌جایی سگ هستید، مسیر را کوتاه کنید، سگ را داخل خودرو ایمن و دور از دید عمومی نگه دارید و قواعد شهر خود را از قبل بپرسید.

نکات ایمنی و آرامش سگ در مسیر را در راهنمای سفر با حیوان خانگی ببینید. هرگز سگ را در خودروی پارک‌شده، به‌خصوص در تابستان، تنها نگذارید؛ این کار جدا از بحث قانونی، می‌تواند جان سگ را بگیرد.

درباره پارک‌ها، دادستان اصفهان سگ‌گردانی در پارک‌ها و تفرجگاه‌ها را ممنوع و نصب تابلوی ممنوعیت را به شهرداری دستور داد. در شهرهای دیگر، تابلوها و تذکر مأموران شهرداری یا پلیس پارک را ملاک بگیرید.

قانون نگهداری سگ نگهبان در باغ، ویلا، روستا و کارگاه

برای سگ نگهبان در باغ، خانه ویلایی یا کارگاه، مجوز یا قانون ویژه سراسری‌ای در منابعی که بررسی کردیم پیدا نکردیم [نیازمند تأیید]. آنچه روشن است، مسئولیت صاحب سگ است. ماده ۵۲۲ قانون مجازات اسلامی می‌گوید: «متصرف هر حیوانی که از احتمال حمله آن آگاه است باید آن را حفظ نماید و اگر در اثر تقصیر او، حیوان مزبور به دیگری صدمه وارد سازد، ضامن است.»

تبصره ۱ همین ماده اضافه می‌کند: «نگهداری حیوانی که شخص توانایی حفظ آن را ندارد، تقصیر محسوب می‌شود.» ماده ۵۲۳ هم می‌گوید اگر کسی با اجازه شما وارد ملکتان شود و از حیوان آسیب ببیند، اجازه‌دهنده ضامن است، حتی اگر از خطر حیوان خبر نداشته باشد. طبق تبصره همین ماده، اگر آسیب مستند به خود مصدوم باشد، مثلاً واردشونده بداند حیوان خطرناک است و اجازه‌دهنده از آن آگاه نباشد یا نتواند خطر را رفع کند، ضمان منتفی است.

توصیه عملی ما، نه حکم قانونی، این است که سگ نگهبان پشت حصار یا در محوطه بسته باشد، هنگام آمدن کارگر، مهمان یا مأمور کنترل شود و در ورودی تابلوی هشدار نصب شود. برای انتخاب نژاد مناسب نگهبانی، ۱۰ تا از برترین سگ‌های نگهبان و برای نژاد بومی، راهنمای سگ سرابی را بخوانید. اگر به نژادهای قوی مثل پیت بول فکر می‌کنید، بخش قوانین و مسئولیت در معرفی سگ پیت بول را هم ببینید.

 

اگر سگ شما کسی را گاز گرفت: اول سلامت، بعد مسائل حقوقی

• فرد آسیب‌دیده را همان روز به مرکز بهداشت یا مرکز پیشگیری از هاری بفرستید، حتی اگر زخم کوچک است و سگ واکسن زده است.
• کارت واکسن سگ و شماره تماس خود را در اختیارش بگذارید.
• سگ را در خانه و زیر نظر نگه دارید؛ نفروشید، به کسی نسپارید و بدون هماهنگی جابه‌جا نکنید.
• هر تغییر رفتار یا بیماری سگ را فوراً به دامپزشک و مرکز بهداشت خبر دهید.
• اگر پای شکایت یا دیه در میان است، پیش از هر توافق یا امضایی با وکیل مشورت کنید.

جزئیات دوره مراقبت ۱۰ روزه و کارهایی که بعد از گاز گرفتگی نباید کرد، در مقاله هاری سگ و اقدام فوری بعد از گاز گرفتگی آمده است. به‌روز بودن واکسن هاری، هم از سگ و مردم محافظت می‌کند و هم مدرک مهمی در چنین پرونده‌ای است؛ برنامه کلی را در جدول واکسن سگ ببینید.

چک‌لیست کاهش دردسر حقوقی برای صاحب سگ

• سگ را در مشاعات ساختمان نگه ندارید و در راه‌پله و آسانسور کوتاه و کنترل‌شده عبورش دهید.
• قرارداد اجاره و مصوبات مجمع ساختمان را پیش از آوردن سگ بخوانید.
• اطلاعیه‌های پلیس و دادستانی شهر خود را درباره معابر، پارک و خودرو دنبال کنید.
• سگ را آموزش دهید که با فراخوان برگردد و در کنار شما آرام راه برود؛ اصول آن در راهنمای کامل تربیت سگ آمده است.
• سگی را که توان کنترلش را ندارید نگیرید؛ طبق تبصره ماده ۵۲۲ این خودش تقصیر است.
• کارت واکسن را به‌روز و در دسترس نگه دارید.

سوالات متداول درباره قانون نگهداری سگ

قانون نگهداری سگ در خانه ویلایی چیست؟

در منابعی که بررسی کردیم، قانون سراسری ویژه‌ای برای سگ در خانه ویلایی نیامده است. همان ماده ۵۲۲ و ۵۲۳ قانون مجازات درباره مسئولیت آسیب‌ها اینجا هم مطرح است، و اگر خانه در مجموعه‌ای با مشاعات است، آیین‌نامه تملک آپارتمان‌ها هم ممکن است اعمال شود.

آیا پلیس می‌تواند سگ را توقیف کند؟

در اطلاعیه دادستان اندیمشک (خرداد ۱۴۰۴) از توقیف حیوانات توسط اداره دامپزشکی و در اطلاعیه دادستان اصفهان از توقیف خودرو سخن رفته است. این‌که در شهر شما چه برخوردی انجام می‌شود، به دستور مقام‌های همان شهر بستگی دارد.

جریمه سگ گردانی در خودرو چقدر است؟

در اطلاعیه‌های رسمی‌ای که دیدیم، مبلغ مشخصی اعلام نشده بود. عدد ده میلیون ریال از متن یک طرح مجلس است که تصویب نهایی‌اش را در منبع رسمی پیدا نکردیم.

قانون نگهداری سگ در روستا متفاوت است؟

قانون خاص روستا برای سگ در منابعی که خواندیم نیامده است. در متن طرح مجلس، نگهداری حیوان متناسب با شغل برای مزرعه‌داران، باغداران، گله‌داران و چوپانان مجاز شمرده شده، اما این طرح هنوز قانون مصوب نیست.

برای پرونده خودم از کجا مطمئن شوم؟

با وکیل دادگستری مشورت کنید و متن به‌روز قوانین را از پایگاه‌های رسمی مثل مرکز پژوهش‌های مجلس یا سامانه قوانین بخوانید. اطلاعیه‌های محلی را هم از خبرگزاری‌های رسمی دنبال کنید.

منابع

• آیین‌نامه اجرایی قانون تملک آپارتمان‌ها، مصوب ۱۳۴۷/۲/۸ با اصلاحات بعدی — پایگاه اختبار
• قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲ (کتاب اول تا چهارم)، مواد ۵۲۲ و ۵۲۳ — پایگاه اختبار
• قانون مجازات اسلامی، کتاب پنجم تعزیرات، ماده ۶۸۸ — پایگاه اختبار
• گزارش کمیسیون قضایی و حقوقی مجلس درباره طرح صیانت از حقوق عامه در مقابل حیوانات مضر و خطرناک — اختبار، ۲۶ تیر ۱۴۰۲
• پلیس تهران: برخورد با سگ‌گردانی مطالبه مردم است — همشهری آنلاین، ۲۳ تیر ۱۴۰۰
• سگ‌گردانی در اصفهان ممنوع شد (دادستان اصفهان) — همشهری آنلاین، ۱۰ خرداد ۱۴۰۴
• پلیس راهور: سگ‌گردانی با خودرو در تهران ممنوع است — آفتاب نیوز، ۱۶ خرداد ۱۴۰۴

جمع‌بندی: قانون نگهداری سگ در ایران به زبان ساده

سگ را در مشاعات ساختمان نگه ندارید، مسئولیت هر آسیبی را که با مراقبت بیشتر قابل پیشگیری بود جدی بگیرید و پیش از بیرون رفتن با سگ، اطلاعیه‌های پلیس و دادستانی شهر خود را بخوانید. بقیه موارد، از اختیار مجمع ساختمان تا سرنوشت طرح مجلس، هنوز جای بررسی حقوقی دارد و پاسخ قطعی‌اش را باید از وکیل گرفت. قدم بعدی، مرور مقاله‌های دسته سگ برای مراقبت روزمره است.