خارش سگ: نشانه چیست، علت‌های حساسیت پوستی و جرب و زمان رفتن به دامپزشک

خارش سگ بیشتر از همه نشانهٔ کک، حساسیت (غذایی یا محیطی)، جرب یا عفونت پوست است. اگر سگ‌تان گاه‌به‌گاه خودش را می‌خاراند نگران نباشید؛ اما خارش مداوم، زخم، ریزش موی لکه‌ای یا بوی بد پوست یعنی باید دامپزشک او را معاینه کند.

این راهنما به سوال‌هایی جواب می‌دهد که صاحبان سگ در ایران زیاد جست‌وجو می‌کنند: خارش سگ نشانه چیست، از چیست، چه وقت اورژانسی است، جرب سگ به انسان منتقل می‌شود یا نه و درمان درست از کجا شروع می‌شود. نام دارو و مقدار آن در این مقاله نمی‌آید؛ انتخاب درمان کار دامپزشکی است که سگ را دیده است.

سگم خارش داره چیکار کنم؟ قدم‌های اول

1. بدن سگ را بگردید: زیر شکم، کشالهٔ ران، پشت دم، گوش‌ها و بین انگشتان را در نور کافی نگاه کنید. دنبال کک، دانه‌های ریز سیاه، کنه، قرمزی، پوسته، زخم یا ریزش مو باشید.
2. جای خارش را یادداشت کنید: سگ کجا را می‌خاراند یا می‌لیسد، از کی شروع شده و آیا فصل یا غذای خاصی با آن همزمان بوده است.
3. از زخم عکس بگیرید: چند عکس در روزهای پشت‌سرهم به دامپزشک نشان می‌دهد ضایعه چطور تغییر کرده است.
4. چیز تازه‌ای امتحان نکنید: عوض کردن غذا، شامپو یا مالیدن پماد و روغن پیش از معاینه، پیدا کردن علت را سخت‌تر می‌کند.
5. سگ‌ها و حیوانات دیگر خانه را هم ببینید: اگر آن‌ها هم می‌خارند یا خودتان روی دست و شکم جوش‌های خارش‌دار زده‌اید، احتمال کک یا جرب بیشتر است.

علائم خطر: چه وقت خارش سگ را فوراً به دامپزشک نشان دهیم

این حالت‌ها منتظر ماندن ندارند. دو مورد اول فوری‌اند و بقیه را در همان روز یا نزدیک‌ترین نوبت به دامپزشک نشان دهید:

• تورم ناگهانی صورت، پلک یا لب، کهیر روی بدن، یا تنفس سخت؛ این‌ها می‌توانند نشانهٔ واکنش حساسیتی شدید باشند.
• بی‌حالی، استفراغ یا لثهٔ رنگ‌پریده همراه با خارش یا کهیر.
• زخم مرطوب و قرمزی که در چند ساعت بزرگ شده است (هات اسپات).
• زخم چرکی، بوی بد پوست یا گوش، یا ترشح از گوش همراه با کج نگه داشتن سر.
• خارش آن‌قدر شدید که سگ نمی‌خوابد، غذا نمی‌خورد یا پوستش را زخم کرده است.
• ریزش موی گسترده، پوست ضخیم و تیره، یا ریزش مو در تولهٔ زیر یک سال.
• خارش هم‌زمان خودتان یا اعضای خانواده بعد از تماس با سگ.

فهرست کامل نشانه‌های اورژانسی در بیماری‌های دیگر را در راهنمای بیماری های سگ آورده‌ایم.

خارش سگ نشانه چیست؟ علت‌های رایج

خارش سگ خودش بیماری نیست؛ علامتی است که چند علت مختلف دارد و گاهی دو علت هم‌زمان وجود دارند، مثلاً حساسیتی که بعد از مدتی عفونت پوست هم به آن اضافه شده است. جدول زیر برای آشنایی است، نه تشخیص.

علت	نشانه‌های رایج	قدم درست
کک و حساسیت به نیش کک	خارش پشت کمر و نزدیک دم، دانه‌های سیاه ریز لای مو	ضدانگل با نظر دامپزشک، برای همهٔ حیوانات و محیط خانه
حساسیت محیطی (گرده، گردوغبار، کپک)	لیسیدن پنجه، خاراندن صورت و گوش، قرمزی زیر بغل و شکم	معاینه و برنامهٔ کنترل طولانی‌مدت
حساسیت غذایی	خارش پنجه، گوش و پوست؛ گاهی استفراغ یا اسهال	رژیم حذفی فقط زیر نظر دامپزشک
جرب سارکوپتیک	خارش بسیار شدید، ریزش مو روی پاها، شکم، لبهٔ گوش	دامپزشک؛ مسری است، به انسان هم می‌رسد
جرب دمودکسی	ریزش موی لکه‌ای دور چشم و صورت، اغلب بدون خارش شدید	دامپزشک؛ بیشتر در سگ‌های جوان
عفونت باکتریایی یا قارچی پوست و گوش	بو، چرک، پوسته، ترشح گوش	معاینه و نمونه‌برداری
هات اسپات	زخم مرطوب، قرمز و دردناک که سریع بزرگ می‌شود	همان روز دامپزشک
پوست خشک یا حمام نامناسب	پوسته‌ریزی سفید، خارش خفیف	اصلاح برنامهٔ حمام و شامپوی مخصوص سگ

[تصویر: صاحب سگ در حال بررسی پوست زیر شکم سگ برای پیدا کردن علت خارش]

خارش بدن سگ: جای خارش چه سرنخی می‌دهد؟

جای خارش سگ تشخیص قطعی نیست، اما به دامپزشک کمک می‌کند. خارش پشت کمر و ریشهٔ دم بیشتر ذهن را به سمت کک می‌برد. لیسیدن پنجه‌ها، خاراندن صورت و گوش‌ها و قرمزی زیر بغل در حساسیت‌های محیطی و غذایی دیده می‌شود. خارش شدید لبهٔ گوش، آرنج و شکم هم می‌تواند نشانهٔ جرب باشد.

لیسیدن مداوم یک نقطه همیشه از پوست نیست. به گفتهٔ VCA، سگ‌های مبتلا به آرتروز گاهی مفصل دردناک را می‌لیسند. سگی که کم‌تحرک است و تنها می‌ماند هم ممکن است از سر بی‌حوصلگی پنجه‌اش را بلیسد؛ پیش از نتیجه‌گیری، علت‌های پوستی را دامپزشک رد کند و بعد برنامهٔ پیاده‌روی و تحرک سگ را جدی‌تر بگیرید.

حساسیت سگ به مرغ و غذای خشک

حساسیت غذایی معمولاً به پروتئین غذا مربوط است، نه به «برند». بیمارستان‌های دامپزشکی VCA لبنیات، گوشت گاو، مرغ، تخم‌مرغ، سویا و گلوتن گندم را از عامل‌های رایج نام برده‌اند و می‌گویند این حساسیت معمولاً بعد از مدت طولانی خوردن یک نوع غذا ظاهر می‌شود. پس سگی که سال‌ها غذای مرغ می‌خورده، ممکن است همین حالا به مرغ حساس شود.

«حساسیت سگ به غذای خشک» در عمل حساسیت به یکی از مواد داخل آن غذاست. عوض کردن پشت‌سرهم برندها کمکی نمی‌کند، چون بیشتر غذاهای خشک پروتئین‌های مشترکی دارند. در راهنمای انتخاب غذای خشک سگ توضیح داده‌ایم چطور فهرست مواد را بخوانید.

رژیم حذفی چیست و چرا فقط با دامپزشک؟

تنها روش قابل اعتماد تشخیص حساسیت غذایی، رژیم حذفی است. طبق VCA، سگ ۸ تا ۱۲ هفته فقط یک غذای کم‌حساسیت (با پروتئین هیدرولیزشده یا پروتئینی که قبلاً نخورده) می‌خورد و در این مدت هیچ تشویقی، خوراکی سفره یا مکملی نمی‌گیرد. یک تکه نان یا مرغ از دست بچه‌ها می‌تواند نتیجهٔ چند هفته را خراب کند.

دامپزشک غذای مناسب را انتخاب می‌کند، مطمئن می‌شود کمبود غذایی پیش نمی‌آید و بعد از بهتر شدن خارش، با برگرداندن غذای قبلی نتیجه را تأیید می‌کند. غذای خانگی را برای این کار بدون برنامهٔ دامپزشک یا متخصص تغذیه شروع نکنید.

جرب سگ چیه و به انسان منتقل می‌شود؟

«جرب» اسم عمومی بیماری پوستی ناشی از مایت‌های (کنه‌های میکروسکوپی) پوست است. دو نوع مهم آن در سگ رفتار کاملاً متفاوتی دارند و دانستن فرقشان برای خانواده مهم است.

جرب سارکوپتیک (گال): مسری و قابل انتقال به انسان

عامل آن مایتی است که زیر سطح پوست نقب می‌زند و خارش بسیار شدیدی می‌سازد. VCA می‌گوید این جرب برای سگ‌های دیگر و انسان بسیار مسری است و از راه تماس مستقیم، جای خواب آلوده و محل‌هایی که سگ آلوده رفت‌وآمد دارد منتقل می‌شود. ریزش مو روی پاها و شکم و ضخیم و تیره شدن پوست از نشانه‌های آن است.

مایت روی بدن انسان نمی‌تواند چرخهٔ زندگی‌اش را کامل کند و طی چند روز می‌میرد، اما در همین مدت خارش شدید و جوش‌های قرمز ایجاد می‌کند. اگر بعد از تماس با سگی که خارش شدید دارد، خودتان یا کودکان خانه خارش و جوش‌های قرمز پیدا کردید، به پزشک یا مرکز بهداشت مراجعه کنید و بگویید سگ‌تان مشکوک به جرب است.

جرب سگ قابل درمان است؟

بله. طبق VCA جرب سارکوپتیک با درمان درست دامپزشکی قابل درمان است. تشخیص با تراشهٔ پوست و میکروسکوپ انجام می‌شود، اما چون مایت‌ها عمیق هستند گاهی در نمونه دیده نمی‌شوند و دامپزشک بر اساس علائم تصمیم می‌گیرد. معمولاً همهٔ سگ‌های در تماس هم باید درمان شوند و جای خواب سگ مرتب شسته یا دور ریخته شود.

جرب دمودکسی: مسری نیست

مایت دمودکس در پوست بیشتر سگ‌ها به مقدار کم وجود دارد و در روزهای اول زندگی از مادر به توله می‌رسد. VCA تأکید می‌کند این نوع جرب به حیوانات دیگر و انسان منتقل نمی‌شود. بیماری وقتی پیدا می‌شود که سیستم ایمنی تعداد مایت‌ها را کنترل نکند؛ به همین دلیل بیشتر در سگ‌های زیر ۱۲ تا ۱۸ ماه دیده می‌شود.

نشانهٔ اصلی، ریزش موی لکه‌ای روی صورت و پاهای جلو است که اغلب خارش شدید ندارد، مگر عفونت پوست به آن اضافه شود. اگر توله‌تان دور چشم‌ها مو ریخته، آن را در کنار معاینه‌های منظمی که در راهنمای نگهداری توله سگ گفته‌ایم به دامپزشک نشان دهید.

هات اسپات یا زخم داغ در سگ

هات اسپات زخمی قرمز، ملتهب و مرطوب است که ترشح دارد و ممکن است چرکی باشد. به گفتهٔ VCA این زخم می‌تواند در چند ساعت آن‌قدر بزرگ شود که وقتی به خانه برمی‌گردید، ناحیهٔ بزرگی از پوست زخم شده باشد. سر، پاها و لگن شایع‌ترین جاها هستند.

هات اسپات معمولاً پیامد خاراندن و لیسیدن شدید یک نقطه است. کک، حساسیت، عفونت گوش، مشکل غدد مقعدی و موی گره‌خورده‌ای که بعد از شنا یا حمام خشک نشده، از محرک‌های آن هستند. در تابستان‌های شرجی شمال و جنوب ایران، خشک کردن کامل موی سگ‌های پرمو بعد از آب‌بازی اهمیت بیشتری دارد.

این زخم را خودتان نتراشید؛ VCA هشدار می‌دهد با قیچی کردن موی اطراف، بریدن پوست سگ آسان است. همان روز به دامپزشک بروید تا هم زخم درمان شود و هم علتی که خارش را شروع کرده است.

خارش سگ درمان: دامپزشک چه می‌کند؟

درمان خارش سگ یعنی پیدا کردن علت، نه فقط آرام کردن خارش. مسیر معمول معاینه این‌طور است:

1. رد کردن انگل‌ها: بررسی کک، کنه و مایت، گاهی با تراشهٔ پوست. نشانه‌های کک و روش پیشگیری را در راهنمای کک و کنه سگ ببینید.
2. بررسی عفونت: نمونه از سطح پوست یا ترشح گوش زیر میکروسکوپ، چون عفونت باکتریایی یا قارچی خارش را شدیدتر می‌کند.
3. کنترل خارش و زخم: دامپزشک بسته به علت و شدت، دارو، شامپوی درمانی یا قلادهٔ محافظ مخروطی را انتخاب می‌کند.
4. رژیم حذفی اگر علت‌های دیگر رد شده باشند و احتمال حساسیت غذایی مطرح باشد.
5. برنامهٔ طولانی‌مدت برای حساسیت‌های محیطی که معمولاً کنترل می‌شوند، نه یک‌باره درمان.

خارش حساسیتی اغلب برمی‌گردد و بیشتر مدیریت می‌شود تا این‌که کامل از بین برود. سگی که یک بار بهتر شده و دوباره خارش گرفته، شکست درمان نیست؛ به دامپزشک خبر دهید تا برنامه اصلاح شود.

در خانه این کارها را نکنید

• داروها، پمادها و کرم‌های انسانی را روی پوست سگ نمالید و به او ندهید؛ سگ جای دارو را می‌لیسد و بعضی مواد برای او سمی‌اند.
• سرکه، الکل، نفت، روغن‌ها یا ترکیب‌های خانگی را روی زخم یا پوست نزنید.
• ضدانگل مخصوص سگ را برای گربه یا ضدانگل حیوانات دیگر را برای سگ استفاده نکنید.
• بدون تشخیص، غذای سگ را هر هفته عوض نکنید.
• برای کم کردن خارش، سگ را پشت‌سرهم با شامپوی انسانی حمام نکنید.

پیشگیری از خارش سگ و حساسیت پوستی سگ

همهٔ خارش‌ها قابل پیشگیری نیستند، اما این عادت‌ها احتمال و شدت آن را کم می‌کنند:

• ضدانگل منظم با برنامهٔ دامپزشک، حتی برای سگ آپارتمانی؛ کک از راه لباس، راه‌پله و حیوانات دیگر هم وارد خانه می‌شود.
• حمام به‌اندازه و با شامپوی مخصوص سگ، و خشک کردن کامل مو. دفعات مناسب و روش درست را در راهنمای حمام سگ ببینید.
• برس زدن منظم تا مو گره نخورد و پوست هوا بخورد؛ فرق ریزش موی طبیعی با ریزش موی بیماری را در مقالهٔ ریزش موی سگ توضیح داده‌ایم.
• شستن مرتب جای خواب و پتوی سگ، به‌خصوص اگر کک یا جرب داشته است.
• توجه به نژادهای مستعد: سگ‌های چین‌دار مثل فرنچ بولداگ به تمیز و خشک نگه داشتن چین‌های پوست نیاز دارند.
• یادداشت فصلی: اگر خارش هر بهار یا پاییز برمی‌گردد، این الگو را به دامپزشک بگویید.

[تصویر: شستن و خشک کردن جای خواب سگ برای پیشگیری از کک و خارش]

سوالات متداول درباره خارش سگ

سگ خانگی بدون کک هم خارش می‌گیرد؟

بله. حساسیت محیطی، حساسیت غذایی، عفونت پوست و گوش، جرب و پوست خشک هم خارش ایجاد می‌کنند. ندیدن کک هم آن را رد نمی‌کند، چون در سگ حساس به نیش کک، چند نیش کافی است و ممکن است سگ کک‌ها را با لیسیدن از بین برده باشد.

ریزش مو و خارش سگ با هم یعنی چه؟

ریزش موی فصلی معمولاً خارش و زخم ندارد و در تمام بدن یکنواخت است. ریزش موی لکه‌ای همراه با خارش، قرمزی یا پوسته بیشتر به جرب، عفونت، کک یا حساسیت برمی‌گردد و باید معاینه شود.

غذای بدون غلات خارش سگ را درمان می‌کند؟

نه لزوماً. در فهرست VCA، بیشتر عامل‌های رایج حساسیت غذایی پروتئین‌ها هستند (مثل مرغ، گوشت گاو و لبنیات) و فقط گلوتن گندم از غلات در آن آمده است. غذای «بدون غلات» ممکن است همان پروتئینی را داشته باشد که سگ به آن حساس است. تشخیص با رژیم حذفی زیر نظر دامپزشک انجام می‌شود.

جرب سگ به بچه‌ها منتقل می‌شود؟

جرب سارکوپتیک به همهٔ اعضای خانواده، از جمله کودکان، می‌تواند منتقل شود. تا وقتی دامپزشک درمان را شروع نکرده، تماس نزدیک کودکان با سگ و خوابیدن سگ روی تخت را محدود کنید و اگر کسی خارش گرفت، به پزشک مراجعه کنید. جرب دمودکسی به انسان منتقل نمی‌شود.

لیسیدن زیاد پنجه‌ها نشانهٔ چیست؟

لیسیدن مداوم پنجه‌ها از نشانه‌های رایج حساسیت محیطی و غذایی است، اما عفونت بین انگشتان، جسم خارجی، درد مفصل یا بی‌حوصلگی هم می‌تواند علت باشد. اگر پنجه قرمز، قهوه‌ای‌رنگ از بزاق، متورم یا بدبو شد، دامپزشک باید آن را ببیند.

خارش سگ خودبه‌خود خوب می‌شود؟

خارش سگ  خفیف و کوتاه، مثلاً بعد از نیش یک حشره، ممکن است خودش برطرف شود. خارشی که بیش از چند روز ادامه دارد، برمی‌گردد یا زخم ساخته، معمولاً بدون پیدا کردن علت بهتر نمی‌شود و خاراندن مداوم زمینه را برای عفونت و هات اسپات فراهم می‌کند.

منابع

• VCA Animal Hospitals — Food Allergies in Dogs
• VCA Animal Hospitals — Sarcoptic Mange in Dogs
• VCA Animal Hospitals — Demodectic Mange in Dogs
• VCA Animal Hospitals — Hot Spots in Dogs

جمع‌بندی: از کجا شروع کنیم؟

خارش سگ علامت است، نه تشخیص. بدن سگ را بگردید، جای خارش سگ و زمان شروعش را یادداشت کنید، چیزی را خودسرانه روی پوست نمالید و اگر خارش ادامه داشت یا زخم، بو و ریزش مو پیدا شد، سگ را به دامپزشک نشان دهید. اگر خودتان هم خارش گرفتید، به پزشک بگویید سگ‌تان مشکوک به جرب است.

برای مرور مطالب دیگر دربارهٔ پوست، انگل‌ها و بیماری‌ها، سری به دستهٔ بیماری و سلامت سگ ها بزنید.