ریزش موی سگ: طبیعی یا بیماری؟ و راه کنترل موی سگ در خانه

ریزش موی سگ در بیشتر سگ‌ها طبیعی است و در بهار و پاییز بیشتر می‌شود. اما اگر مو لکه‌ای بریزد و جای آن طاس بماند، یا ریزش با خارش، قرمزی، پوسته، زخم یا بو همراه باشد، طبیعی نیست و دامپزشک باید سگ را معاینه کند.

در این راهنما می‌خوانید ریزش موی سگ طبیعی چه شکلی دارد و ریزش موی بیماری چه نشانه‌هایی. به این هم می‌رسیم که هاسکی، گلدن، پامرانین و ژرمن شپرد چقدر مو می‌ریزند، سگی که مو نمی‌ریزد واقعاً وجود دارد یا نه، و چطور موی سگ را در آپارتمان کنترل کنید. نام دارو و مقدار آن در این مقاله نمی‌آید.

ریزش موی سگ طبیعی است یا نشانهٔ بیماری؟

هر تار مو چرخهٔ رشد دارد و در پایان آن می‌افتد تا موی تازه جایش را بگیرد. به گفتهٔ AKC، ریزش مو راه طبیعی سگ برای کنار گذاشتن موی کهنه و آسیب‌دیده است. در سگ‌های دولایه، لایهٔ زیرین نرم و پرپشت در فصل‌های تغییر هوا دسته‌دسته جدا می‌شود و صاحب سگ خیال می‌کند سگش «کچل» می‌شود، در حالی که پوست زیر مو سالم است.

ریزش موی بیماری (آلوپسی) فرق دارد: مشکل از پوست یا فولیکول موست و نتیجه‌اش کم‌پشتی یا جای خالی مو روی بدن است. جدول زیر فرق این دو را خلاصه می‌کند:

نشانه	ریزش طبیعی و فصلی	ریزش موی مشکوک
شکل ریزش	یکنواخت در کل بدن؛ مو روی برس و مبل جمع می‌شود	لکه‌ای، دایره‌ای یا قرینه؛ جای مو خالی می‌ماند
پوست	صاف، بی‌بو، بدون قرمزی	قرمز، پوسته‌دار، تیره، ضخیم، جوش‌دار یا بدبو
خارش	ندارد یا بسیار کم است	گاهی شدید است، گاهی اصلاً ندارد
زمان	چند هفته تا دو سه ماه در بهار یا پاییز	ادامه‌دار، ناگهانی یا بی‌ربط به فصل
حال عمومی سگ	سرحال، با اشتها و وزن ثابت	گاهی بی‌حالی، چاقی بی‌دلیل یا پرنوشی

یک نکتهٔ مهم: نبودن خارش دلیل سالم بودن پوست نیست. AKC یادآوری می‌کند که بعضی بیماری‌ها ریزش مو را با خارش کم یا بدون خارش ایجاد می‌کنند.

علائم خطر: چه وقت ریزش موی سگ را به دامپزشک نشان دهیم

اگر یکی از این حالت‌ها را دیدید، منتظر تمام شدن «فصل ریزش» نمانید و نوبت دامپزشک بگیرید:

• جای طاس، لکه‌ای یا دایره‌ای روی صورت، پاها، شکم، پهلو یا دم.
• ریزش همراه با خارش، لیسیدن مداوم، قرمزی، پوسته، دانه‌های چرکی یا زخم.
• بوی بد پوست یا گوش، یا پوستی که تیره و ضخیم شده است.
• ریزش ناگهانی و زیاد در مدت کوتاه، بیرون از فصل بهار و پاییز.
• ریزش مو همراه با بی‌حالی، افزایش وزن بدون پرخوری، تشنگی و ادرار زیاد یا تحمل کم سرما.
• ریزش موی لکه‌ای در توله، یا وقتی خودتان یا کودکان خانه لکه‌های دایره‌ای خارش‌دار روی پوست پیدا کرده‌اید.

اگر مشکل اصلی خارش است، مسیر تشخیص را در راهنمای خارش و حساسیت پوستی سگ ببینید. فهرست کامل‌تر نشانه‌هایی که نباید دست‌کم گرفت، در راهنمای بیماری‌های سگ آمده است.

علت ریزش موی سگ چیست؟

جدول زیر برای آشنایی است، نه تشخیص. چند علت ممکن است هم‌زمان وجود داشته باشند و فقط دامپزشک با معاینه، تراشهٔ پوست، کشت قارچ یا آزمایش خون علت را مشخص می‌کند.

علت	نشانه‌های رایج	قدم درست
ریزش فصلی	ریزش یکنواخت و زیاد در بهار و پاییز، پوست سالم	برس‌کشی بیشتر؛ نیاز به درمان ندارد
زندگی در خانهٔ گرم با نور مصنوعی	ریزش ملایم در تمام سال	برس منظم متناسب با نوع مو
کک و کنه	خارش پشت کمر و نزدیک دم، دانه‌های سیاه ریز لای مو	ضدانگل با نظر دامپزشک برای همهٔ حیوانات خانه
جرب	ریزش لکه‌ای دور چشم و صورت یا ریزش همراه با خارش بسیار شدید	دامپزشک؛ یک نوع آن به انسان هم می‌رسد
کچلی (عفونت قارچی)	لکه‌های دایره‌ای بی‌مو، اغلب بدون خارش	دامپزشک؛ به انسان، به‌ویژه کودکان، منتقل می‌شود
حساسیت غذایی یا محیطی	لیسیدن پنجه، خارش صورت و گوش، قرمزی زیر شکم	معاینه و برنامهٔ کنترل زیر نظر دامپزشک
مشکلات هورمونی مثل کم‌کاری تیروئید	کم‌پشتی قرینه، بی‌حالی، چاقی، اغلب بدون خارش	آزمایش خون به تشخیص دامپزشک
آلوپسی فصلی پهلو	ریزش قرینه روی پهلوها با پوست تیره، بدون خارش	دامپزشک باید علت‌های دیگر را رد کند
تغذیهٔ ناقص، استرس، بعد از زایمان و شیردهی	موی کدر و ریزش بیشتر از معمول	بررسی غذا و شرایط سگ با دامپزشک

 

کک، کنه و جرب

انگل‌های خارجی از علت‌های رایج ریزش مو همراه با خارش‌اند. سگ آپارتمانی هم از آن‌ها در امان نیست، چون کک از راه‌پله، لباس و حیوانات دیگر به خانه می‌رسد. نشانه‌ها و پیشگیری را در راهنمای کک و کنه سگ مفصل آورده‌ایم.

کچلی سگ به انسان منتقل می‌شود

به گفتهٔ VCA، کچلی یک عفونت قارچی است که معمولاً لکه‌های دایره‌ای بی‌مو می‌سازد و اغلب خارش ندارد. همین نبودن خارش باعث می‌شود جدی گرفته نشود. هاگ قارچ روی موی ریخته، برس، پتو و فرش می‌ماند و به انسان، به‌ویژه کودکان، منتقل می‌شود. اگر کسی در خانه لکهٔ دایره‌ای روی پوستش دید، به پزشک مراجعه کند و بگوید سگ‌تان مشکوک به کچلی است.

آلوپسی فصلی پهلو در بوکسر، بولداگ و شنایزر

VCA این حالت را در نژادهایی مثل بوکسر، ایرِدل تریر، بولداگ انگلیسی، فرنچ بولداگ و شنایزر شایع‌تر می‌داند. موی دو طرف پهلو معمولاً از پاییز می‌ریزد و در بهار برمی‌گردد، پوست آن ناحیه تیره می‌شود و خارش ندارد. این حالت مشکل ظاهری است و به سلامت سگ آسیب نمی‌زند، اما تشخیصش فقط بعد از رد کردن بیماری‌های هورمونی، جرب و کچلی قطعی می‌شود.

ریزش موی سگ در بهار و تابستان

به گفتهٔ AKC، ریزش فصلی بیشتر با تغییر طول روز و دما شروع می‌شود. در بهار (حدود فروردین و اردیبهشت) سگ موی زمستانی ضخیمش را می‌ریزد و در پاییز (حدود مهر و آبان) موی سبک‌تر تابستانی را کنار می‌گذارد تا پوشش گرم‌تری بسازد. هر دورهٔ ریزش ممکن است چند هفته تا دو سه ماه طول بکشد.

سگ‌هایی که بیشتر در خانه با کولر، بخاری و نور چراغ زندگی می‌کنند، الگوی فصلی واضحی ندارند و به گفتهٔ همین منبع در تمام سال کمی مو می‌ریزند. پس ریزش ملایم موی سگ در تابستان، در سگی که پوستش سالم است، معمولاً جای نگرانی ندارد.

برای کم کردن ریزش، موی سگ دولایه را نتراشید

تراشیدن موی هاسکی، گلدن، پامرانین یا ژرمن شپرد در گرمای ایران راه خنک کردن آن‌ها نیست. لایهٔ مو پوست را از آفتاب محافظت می‌کند و موی تراشیده‌شده ممکن است ناهمگون یا دیر برگردد. به جای آن، موی زیرین مرده را با برس منظم خارج کنید، پیاده‌روی را به ساعت‌های خنک صبح و شب منتقل کنید و خانه را خنک نگه دارید. هر کوتاه کردن جدی را با دامپزشک یا آرایشگر باتجربهٔ همان نژاد هماهنگ کنید.

ریزش موی سگ هاسکی، گلدن، پامرانین و ژرمن شپرد

بیشترین جست‌وجوی ریزش مو در ایران مربوط به نژادهای دولایه است. هیچ‌کدام از این چهار نژاد را نمی‌شود «کم‌ریزش» کرد؛ برس منظم فقط موی رها را پیش از رسیدن به فرش و مبل جمع می‌کند.

نژاد	الگوی ریزش	برس‌کشی
هاسکی	ریزش مداوم و دو دورهٔ ریزش شدید در سال، اغلب بهار و پاییز	هفته‌ای ۱ تا ۲ بار؛ در فصل ریزش روزانه
گلدن رتریور	ریزش زیاد در تمام سال، دو بار در سال شدیدتر	۲ تا ۳ بار در هفته؛ در فصل ریزش روزانه
پامرانین (پامرین)	دولایه و پرپشت؛ در تغییر فصل بیشتر می‌شود	۲ تا ۳ بار در هفته، لایه‌به‌لایه؛ در فصل ریزش روزانه
ژرمن شپرد	ریزش زیاد در تمام سال؛ زیرکرک در فصل ریزش دسته‌ای جدا می‌شود	چند بار در هفته؛ در فصل ریزش روزانه

هاسکی سالی دو بار لایهٔ زیرین را انبوه می‌ریزد و در این دوره خانه پر از کرک سفید و خاکستری می‌شود. جزئیات مراقبت از مو و گرمای تابستان را در راهنمای نگهداری سگ هاسکی بخوانید. گلدن هم در تمام سال مو می‌ریزد و برای افراد دارای آلرژی به سگ مناسب نیست؛ کم‌پشت شدن مو همراه با چاقی و بی‌حالی در این نژاد می‌تواند نشانهٔ کم‌کاری تیروئید باشد. برنامهٔ نظافتش در معرفی سگ گلدن رتریور آمده است.

پامرانین که در جست‌وجوها «پامرین» و «پامر» هم نوشته می‌شود، برخلاف جثهٔ کوچکش موی زیادی به جا می‌گذارد. اگر ریزش او قرینه و بدون خارش است و پوست تیره شده، احتمال آلوپسی X را هم دامپزشک باید بررسی کند؛ توضیحش در راهنمای کامل سگ پامرانین هست. اشپیتزهای دیگر هم پوشش دولایهٔ مشابهی دارند. ژرمن شپرد برای کسی که موی سگ روی مبل و لباس برایش قابل تحمل نیست انتخاب درستی نیست؛ برس مناسب زیرکرک و برنامهٔ نظافتش را در معرفی نژاد ژرمن شپرد ببینید.

شیتزو برخلاف این چهار نژاد کم‌ریزش است، اما موی بلندش اگر برس نخورد گره می‌خورد و موی رها لای همان گره‌ها گیر می‌کند. پس موی کمتری روی زمین می‌بینید، نه نظافت کمتر.

سگی که مو نمی ریزد وجود دارد؟

جواب کوتاه: سگ کاملاً بدون ریزش و سگ «ضدحساسیت» وجود ندارد. VCA و AKC هر دو می‌گویند هیچ نژادی صددرصد ضدحساسیت نیست، چون مادهٔ حساسیت‌زا فقط در مو نیست؛ پروتئین‌هایی در بزاق و پوستهٔ پوست سگ است که با لیسیدن روی مو می‌نشیند و با ریزش مو در خانه پخش می‌شود.

نژادهایی مثل پودل، مالتیز، یورکشایر تریر، بیشون فریز، شنایزر و شیتزو موی کمتری در خانه پخش می‌کنند. به گفتهٔ VCA، سگ کم‌ریزش احتمالاً کمتر صاحبش را به عطسه می‌اندازد، چون بخشی از پوسته و بزاق روی موی باقی‌مانده می‌ماند. اما AKC به پژوهشی در سال ۲۰۱۲ اشاره می‌کند که در آن مقدار مادهٔ حساسیت‌زای اصلی سگ در موی پودل‌ها از بالاترین‌ها بود. یعنی کم‌ریزش بودن تضمینی برای فرد حساس نیست.

اگر خودتان یا یکی از اعضای خانه به سگ حساسیت دارید:

• پیش از آوردن سگ با پزشک یا متخصص آلرژی مشورت کنید.
• پیش از تصمیم، چند بار کنار همان سگ مشخص وقت بگذرانید، نه فقط کنار نژادش.
• اتاق خواب را از روز اول جای ممنوعهٔ سگ قرار دهید.
• موکت و فرش پرزدار را در اتاقی که سگ بیشتر آنجاست کم کنید.

مقایسهٔ نژادهای کم‌ریزش و مناسب فضای کوچک را در فهرست نژادهای سگ آپارتمانی ببینید؛ آن‌جا هم به همین دلیل هیچ نژادی «ضدحساسیت» معرفی نشده است.

کنترل موی سگ در خانه و آپارتمان

ریزش مو را نمی‌شود متوقف کرد، اما می‌شود کاری کرد که مو پیش از رسیدن به مبل و فرش جمع شود. در آپارتمان این عادت‌ها بیشترین اثر را دارند:

1. برس منظم، در جای درست: سگ را در حمام یا بالکنِ بی‌باد برس بزنید و مو را در کیسه جمع کنید. برس را از بالکن تکان ندهید؛ موی سگ روی رخت و بالکن همسایه منبع دلخوری است.
2. ابزار متناسب با نوع مو: به گفتهٔ AKC، برای موی کوتاه برس نرم یا دستکش نظافت و برای موی بلند یا دولایه برس اسلیکر و در فصل ریزش شانه یا ابزار مخصوص زیرکرک مناسب‌تر است.
3. حمام به‌اندازه: حمام بعد از برس‌کشی موی رها را بیرون می‌آورد، اما حمام زیاد پوست را خشک می‌کند. دفعات درست و خشک کردن کامل زیرکرک را در راهنمای حمام سگ بخوانید.
4. غذای کامل و متعادل: AKC تغذیهٔ ناقص را از عوامل ریزش بیش از حد می‌داند. به جای افزودن خودسرانهٔ روغن و مکمل، غذای کامل بدهید و اگر مو کدر و شکننده شد، با دامپزشک مشورت کنید.
5. نظافت خانه: چند بار در هفته جارو برقی بکشید، روکش جای خواب و پتوی سگ را مرتب بشویید و اگر عضو حساسی در خانه هست، دستگاه تصفیهٔ هوای دارای فیلتر HEPA کمک می‌کند.

 

جمع کردن موی سگ از مبل، لباس و ماشین

بعد از برس‌کشی، هنوز مقداری مو روی پارچه می‌نشیند. در دستهٔ نظافت و نگهداری پت‌سازه دو وسیله برای همین کار هست: دستکش دورو که مو را از مبل پارچه‌ای یک‌جا جمع می‌کند و روی بدن سگ‌های موکوتاه هم کار می‌کند، و رولر موگیر قابل شست‌وشو که مصرفی ندارد و برای مبل و صندلی ماشین مناسب‌تر از لباس است. صادقانه بگوییم: این وسایل موی ریخته را جمع می‌کنند و از ریزش مو کم نمی‌کنند. جای برس زیرکرک را هم نمی‌گیرند و پت‌سازه برس و شانه نمی‌فروشد.

روکش مبل برای سگی که مو می‌ریزد

اگر سگ اجازه دارد روی مبل بنشیند، یک روکش قابل شست‌وشو مو را روی خودش نگه می‌دهد و به جای جارو کشیدن پارچهٔ مبل، روکش را برمی‌دارید و می‌شویید. انواع آن را در دستهٔ روکش مبل ببینید. هنگام انتخاب بدانید پارچه‌های پرزبلند مثل شرپا گرم‌اند ولی مو را بیشتر در خود نگه می‌دارند؛ برای سگ پرریزش، بافت صاف‌تر مثل شنیل یا فلانل راحت‌تر تمیز می‌شود. اگر سگ فقط یک گوشهٔ مبل می‌خوابد، زیرانداز همان گوشه کافی است.

برای برنامهٔ کامل زندگی با سگ در فضای کوچک، از پیاده‌روی تا همسایه‌داری، راهنمای نگهداری سگ در آپارتمان را بخوانید.

سوالات متداول درباره ریزش موی سگ

ریزش موی سگ در تابستان طبیعی است؟

ریزش ملایم در تابستان، به‌خصوص در سگی که در خانهٔ خنک با کولر زندگی می‌کند، معمولاً طبیعی است. ریزش شدید فصلی بیشتر در بهار و پاییز دیده می‌شود. اگر در تابستان لکهٔ بی‌مو، قرمزی یا خارش دیدید، گرما و رطوبت را مقصر ندانید و سگ را به دامپزشک نشان دهید.

ریزش موی سگ چند وقت طول می‌کشد؟

به گفتهٔ AKC، هر فصل ریزش معمولاً چند هفته تا دو سه ماه طول می‌کشد و بسته به نژاد، نوع مو، دما و نور متفاوت است. ریزشی که ماه‌ها ادامه دارد یا جای خالی مو می‌گذارد، دیگر ریزش فصلی نیست.

ریزش موی توله سگ طبیعی است؟

توله‌ها در ماه‌های اول، موی نرم توله‌گی را کم‌کم با موی بالغ عوض می‌کنند و ریزش یکنواخت در این دوره طبیعی است. اما ریزش لکه‌ای، به‌خصوص دور چشم و صورت، در توله ممکن است نشانهٔ جرب یا کچلی باشد و باید معاینه شود.

با غذا یا مکمل می‌شود ریزش موی سگ را قطع کرد؟

نه. ریزش فصلی با غذا متوقف نمی‌شود. غذای ناقص می‌تواند مو را کدر و ریزش را بیشتر کند، اما مکمل‌ها و روغن‌ها را بدون نظر دامپزشک اضافه نکنید، چون اگر علت بیماری باشد، مکمل فقط تشخیص را عقب می‌اندازد.

موی سگ برای کودک یا فرد آلرژیک خطر دارد؟

موی سگ سالم به خودش بیماری نمی‌آورد، اما پوسته و بزاق روی مو برای افراد حساس آلرژی‌زاست. اگر سگ کچلی یا جرب داشته باشد، کودکان در خطر ابتلا هستند. در هر دو حالت، علائم پوستی یا تنفسی اعضای خانواده را با پزشک در میان بگذارید.

ریزش موی سگ بعد از زایمان طبیعی است؟

بسیاری از سگ‌های ماده بعد از زایمان و در دورهٔ شیردهی موقتاً ریزش بیشتری دارند و مو بعد از این دوره برمی‌گردد. اگر ریزش لکه‌ای بود، با خارش همراه شد یا مادر بی‌حال و کم‌اشتها بود، دامپزشک باید او را ببیند.

منابع

• AKC — Dog Shedding: When Dogs Shed Most and How to Manage It
• AKC — Hair Loss in Dogs: Signs, Symptoms, and Treatments
• AKC — Does a Completely Hypoallergenic Dog Exist?
• VCA Animal Hospitals — Hypoallergenic Dog Breeds: Is There Such a Thing?
• VCA Animal Hospitals — Seasonal Flank Alopecia
• VCA Animal Hospitals — Ringworm in Dogs

جمع‌بندی: با ریزش موی سگ چه کنیم؟

ریزش یکنواخت با پوست سالم، به‌خصوص در بهار و پاییز، بخشی از زندگی با سگ است و با برس منظم، حمام به‌اندازه و نظافت خانه مدیریت می‌شود. لکهٔ بی‌مو، خارش، قرمزی، بو یا ریزش ناگهانی را به دامپزشک نشان دهید و اگر خودتان یا کودکان علائم پوستی پیدا کردید، به پزشک بروید. اگر هنوز سگ ندارید و ریزش مو برایتان مهم است، پیش از انتخاب، نوع موی نژاد و وقتی را که برای برس‌کشی دارید صادقانه بسنجید.