واکسن سگ: جدول واکسیناسیون توله و سگ بالغ، عوارض و کارت واکسن

واکسن سگ مهم‌ترین راه پیشگیری از دیستمپر، پاروویروس، هپاتیت عفونی و هاری است. توله معمولاً از ۶ تا ۸ هفتگی چند نوبت واکسن می‌گیرد و سگ بالغ یادآور لازم دارد، اما برنامهٔ دقیق را دامپزشک خودتان تعیین می‌کند.

اگر بعد از تزریق واکسن، تورم صورت، کهیر، استفراغ پشت‌سرهم، تنگی نفس یا بی‌حالی شدید دیدید، منتظر نمانید و همان لحظه با دامپزشک تماس بگیرید یا سگ را به کلینیک برگردانید.

این مقاله جای معاینه را نمی‌گیرد. جدول‌های زیر خلاصهٔ رهنمودهای بین‌المللی است تا بدانید از دامپزشک چه بپرسید، نه این‌که خودتان برنامه بچینید.

واکسن‌های اصلی و غیراصلی سگ چه فرقی دارند؟

انجمن جهانی دامپزشکی حیوانات کوچک (WSAVA) در رهنمود ۲۰۲۴ خود، واکسن‌های «اصلی» را واکسن‌هایی می‌داند که همهٔ سگ‌ها باید بگیرند. واکسن‌های «غیراصلی» فقط برای سگ‌هایی توصیه می‌شود که محل زندگی یا شیوهٔ زندگی‌شان، مثلاً رفت‌وآمد به پانسیون یا زندگی کنار چند حیوان دیگر، آن‌ها را در معرض خطر قرار می‌دهد.

انجمن بیمارستان‌های دامپزشکی آمریکا (AAHA) هم در جدول ۲۰۲۲ خود همین تقسیم‌بندی را دارد. دو راهنما در کلیات یکی‌اند، اما در چند جزئیات تفاوت دارند:

بیماری	WSAVA ۲۰۲۴	AAHA ۲۰۲۲
دیستمپر	اصلی در همه جای دنیا	اصلی
پاروویروس	اصلی در همه جای دنیا	اصلی
آدنوویروس (هپاتیت عفونی سگ)	اصلی در همه جای دنیا	اصلی
هاری	در مناطقی که هاری بومی است اصلی، حتی اگر قانون الزامی نکرده باشد	طبق الزام قانون
لپتوسپیروز	در مناطقی که بیماری بومی است و واکسن مناسب وجود دارد، اصلی	غیراصلی
سرفهٔ لانه‌ای (بوردتلا و پاراآنفلوانزا)	برای سگ خانگی غیراصلی؛ برای سگ‌های پناهگاه اصلی	غیراصلی؛ پاراآنفلوانزا گاهی داخل واکسن ترکیبی است

روی کارت واکسن ممکن است اختصارهایی مثل DHPP ببینید. این حروف معمولاً به بیماری‌هایی اشاره دارند که یک واکسن ترکیبی پوشش می‌دهد، نه به نام تجاری. اگر معنی حروف روی کارت را نمی‌دانید، از دامپزشک بخواهید برایتان توضیح دهد.

دربارهٔ خود بیماری‌ها، نشانه‌ها و راه سرایت، مقاله‌های پاروویروس سگ و علائم آن و بیماری دیستمپر در سگ را بخوانید.

جدول واکسن سگ: توله و سگ بالغ

جدول زیر برنامهٔ تجویزی نیست. فقط نشان می‌دهد رهنمودهای WSAVA و AAHA به‌طور کلی چه می‌گویند. نوع واکسن، تعداد نوبت‌ها و فاصلهٔ آن‌ها را دامپزشک بر اساس سن، سابقه، سلامت و خطرهای منطقهٔ شما تعیین می‌کند.

مرحله	آنچه رهنمودها به‌طور کلی می‌گویند	از دامپزشک بپرسید
شروع توله‌گی (حدود ۶ تا ۸ هفتگی)	AAHA شروع واکسن‌های اصلی را از ۶ هفتگی می‌آورد	اولین نوبت کِی و با کدام واکسن؟
تا ۱۶ هفتگی	تکرار واکسن اصلی هر ۲ تا ۴ هفته؛ آخرین نوبت در ۱۶ هفتگی یا بعد از آن	توله من چند نوبت لازم دارد؟
توله‌ای که بعد از ۱۶ هفتگی شروع می‌کند	AAHA: دو نوبت واکسن ترکیبی با فاصلهٔ ۲ تا ۴ هفته	واکسن‌های قبلی معتبر است یا از نو شروع کنیم؟
نوبت تکمیلی	WSAVA: در ۲۶ هفتگی یا بعد از آن؛ AAHA: یک نوبت تا یک سال پس از آخرین نوبت توله‌گی	نوبت تکمیلی کِی باشد؟
سگ بالغ	واکسن اصلی نه بیشتر از حد لازم (AAHA: هر ۳ سال پس از نوبت تکمیلی)؛ بیشتر غیراصلی‌ها حدود یک سال اثر دارند	امسال کدام واکسن لازم است و کدام نه؟
هاری	طبق الزام قانون محل و نظر دامپزشک	اولین واکسن هاری کِی و یادآورش هر چند وقت؟

چرا توله چند نوبت واکسن می‌گیرد؟

توله از شیر مادر پادتن می‌گیرد. به گفتهٔ WSAVA، همین پادتن‌ها می‌توانند جلوی اثر واکسن‌های اول را بگیرند و مقدارشان حتی بین توله‌های یک مادر هم فرق می‌کند. برای همین واکسن چند بار تکرار می‌شود تا یکی از نوبت‌ها بعد از کم شدن پادتن مادری اثر کند.

تا وقتی دامپزشک برنامه را کافی ندانسته، توله را روی زمین پارک‌ها و جاهایی که سگ‌های ناشناس رفت‌وآمد دارند راه نبرید. اجتماعی کردن امن و بقیهٔ کارهای ماه‌های اول را در راهنمای نگهداری از توله سگ توضیح داده‌ایم.

سگ بالغ یا سگی که سابقه واکسنش معلوم نیست

WSAVA تأکید می‌کند واکسن‌های اصلی در سگ بالغ نباید بی‌دلیل و بیشتر از حد لازم تزریق شوند، چون ایمنی بسیاری از آن‌ها چند سال دوام دارد. به همین دلیل یادآور همهٔ واکسن‌ها سالانه نیست.

اما این به معنی حذف ویزیت سالانه نیست. WSAVA تأکید می‌کند معاینهٔ منظم، که معمولاً سالانه است، چیزی بسیار فراتر از یک «نوبت واکسن» است. اگر سگی را به سرپرستی گرفته‌اید و کارت واکسن ندارد، AAHA می‌گوید در سگ با سابقهٔ نامعلوم فایدهٔ واکسن از خطرش بیشتر است؛ بقیهٔ تصمیم با دامپزشک است.

واکسن هاری سگ؛ موضوعی فراتر از سلامت سگ

هاری بیماری کشنده‌ای است که انسان را هم مبتلا می‌کند. WSAVA می‌گوید در مناطقی که هاری بومی است، واکسن هاری باید برای سگ‌ها اصلی به حساب بیاید، حتی اگر قانونی آن را الزامی نکرده باشد.

هاری علاوه بر سلامت سگ، موضوع بهداشت عمومی هم هست؛ برای همین در ایران ادارهٔ کل دامپزشکی استان و مراکز بهداشت با آن سروکار دارند.  این‌که در شهر شما واکسن هاری سگ صاحب‌دار چه الزامی دارد و آیا برنامهٔ واکسیناسیون هاری برگزار می‌شود را از ادارهٔ کل دامپزشکی استان یا کلینیک دامپزشکی بپرسید و به شنیده‌های غیررسمی اکتفا نکنید.

اگر سگی، به‌ویژه سگ ناشناس یا سگی با وضعیت واکسن نامعلوم، کسی را گاز گرفت، زخم را فوراً و به‌مدت طولانی با آب و صابون بشویید و همان روز فرد آسیب‌دیده را به مرکز بهداشت یا اورژانس برسانید. نشانه‌های هاری و قدم‌های بعدی را در مقالهٔ هاری در سگ و اقدام بعد از گاز گرفتگی بخوانید.

عوارض واکسن سگ و علائم هشدار

بیشتر سگ‌ها بعد از واکسن مشکلی ندارند. طبق راهنمای VCA، عوارض خفیف معمولاً در همان روز اول دیده می‌شوند و زود برطرف می‌شوند:

• قرمزی، تورم مختصر یا حساسیت در محل تزریق
• کم‌انرژی بودن و بی‌میلی به غذا
• تب خفیف
• در واکسن‌هایی که داخل بینی زده می‌شوند: عطسه، ترشح بینی یا سرفهٔ خفیف برای ۲ تا ۴ روز

اگر این نشانه‌ها بیشتر از یک روز طول کشید یا شدید به نظر رسید، با دامپزشک تماس بگیرید. گاهی زیر پوست محل تزریق یک برآمدگی کوچک و سفت ایجاد می‌شود که معمولاً ظرف دو هفته کوچک می‌شود. اگر بیش از سه هفته ماند، بزرگ‌تر شد یا درد داشت، سگ را به دامپزشک نشان دهید.

چه وقت فوری به دامپزشک برویم؟

واکنش حساسیتی شدید نادر است، اما می‌تواند از چند دقیقه تا چند ساعت بعد از واکسن رخ دهد و خطرناک باشد. با دیدن هر کدام از این نشانه‌ها فوراً به کلینیک بروید:

• ورم پوزه، صورت، گردن یا اطراف چشم‌ها
• کهیر یا برآمدگی‌های خارش‌دار روی پوست
• استفراغ یا اسهال مداوم
• تنگی نفس یا سرفهٔ شدید و مداوم
• بی‌حالی شدید، ضعف ناگهانی یا از حال رفتن

اگر سگ شما قبلاً بعد از واکسن سگ واکنش نشان داده، حتماً پیش از نوبت بعدی به دامپزشک بگویید. به گفتهٔ VCA، دامپزشک ممکن است برای پیشگیری کاری انجام دهد یا واکسن‌ها را در روزهای جدا تزریق کند.

قبل و بعد از واکسن چه کنیم؟

• اگر سگ بیمار است، دارو مصرف می‌کند یا باردار است، پیش از تزریق به دامپزشک بگویید.
• اگر کلینیک اجازه می‌دهد، چند دقیقه بعد از تزریق همان‌جا بمانید تا واکنش فوری را زود ببینید.
• روز واکسن و روز بعد، سگ را زیر نظر داشته باشید تا هر نشانهٔ غیرعادی را زود ببینید.
• واکسن را خودتان از جایی نخرید و تزریق نکنید. نگهداری درست واکسن و تزریق آن کار کلینیک است.
• ضدانگل هم بخشی از برنامهٔ پیشگیری است؛ دربارهٔ آن راهنمای انگل روده در سگ و ضدانگل را ببینید و با دامپزشک هماهنگ کنید.

هزینهٔ واکسن بسته به نوع واکسن، شهر و کلینیک متفاوت است. پیش از مراجعه، هزینهٔ ویزیت و هر واکسن را از خود کلینیک بپرسید.

کارت واکسن سگ و مدارک سفر

کارت یا دفترچهٔ واکسن سند سلامت سگ شماست. هر بار که واکسن زده می‌شود، مطمئن شوید این موارد روی آن ثبت شده است:

• تاریخ تزریق و نوع واکسن
• تاریخ نوبت بعدی
• مهر کلینیک و امضای دامپزشک

از هر صفحهٔ کارت واکسن سگ عکس بگیرید و تاریخ نوبت بعدی را در تقویم گوشی ثبت کنید. پانسیون‌ها، کلینیک جدید و سفر معمولاً این مدارک را می‌خواهند.

برای سفر خارجی مراحل سخت‌تر است و ترتیب میکروچیپ، واکسن هاری و آزمایش پادتن هاری اهمیت دارد و ممکن است ماه‌ها طول بکشد. جزئیات را در راهنمای سفر با حیوان خانگی بخوانید و شرایط روز را از کشور مقصد و ادارهٔ کل دامپزشکی استان بپرسید.

سوالات متداول درباره واکسن سگ

سگی که فقط در آپارتمان زندگی می‌کند هم واکسن لازم دارد؟

بله. WSAVA واکسن‌های اصلی را برای همهٔ سگ‌ها توصیه می‌کند. سگ آپارتمانی هم به کلینیک، پانسیون یا سفر می‌رود و بعضی ویروس‌ها مثل پاروویروس در محیط مقاوم‌اند.

آیا سگ بالغ باید هر سال همهٔ واکسن‌ها را بزند؟

نه لزوماً. طبق WSAVA ایمنی بسیاری از واکسن‌های اصلی چند سال دوام دارد، اما بیشتر واکسن‌های غیراصلی حدود یک سال اثر می‌کنند. دامپزشک تعیین می‌کند امسال کدام لازم است؛ معاینهٔ سالانه را اما حذف نکنید.

یک نوبت واکسن توله عقب افتاده؛ چه کنم؟

برنامه را خودتان جابه‌جا نکنید. کارت واکسن را به دامپزشک نشان دهید تا بگوید ادامه دهید یا بخشی از نوبت‌ها تکرار شود. تا آن زمان توله را از جاهای پررفت‌وآمد سگ‌ها دور نگه دارید.

می‌شود به‌جای تکرار واکسن، آزمایش خون داد؟

WSAVA استفاده از آزمایش پادتن را از ۲۰ هفتگی به بعد برای اطمینان از ایمنی بعد از واکسن و تنظیم فاصلهٔ یادآورها در سگ بالغ تأیید می‌کند. این‌که چنین آزمایشی در شهر شما در دسترس است یا نه را از دامپزشک بپرسید.

چند روز بعد از واکسن آخر، توله می‌تواند بیرون برود؟

عدد ثابتی برای همه وجود ندارد. زمان امن را دامپزشک بر اساس برنامهٔ همان توله می‌گوید. تا آن زمان اجتماعی کردن را در بغل یا جاهای کم‌خطر ادامه دهید.

منابع

• WSAVA — 2024 Guidelines for the Vaccination of Dogs and Cats, Executive Summary: wsava.org/wp-content/uploads/2024/05/2024-Guidelines-for-the-Vaccination-of-Dogs-and-Cats.pdf
• AAHA — 2022 AAHA Core and Noncore Vaccines for Dogs (Table 2): aaha.org/canine-vaccinations
• VCA Animal Hospitals — Care for Your Pet After Vaccination: vcahospitals.com/know-your-pet/care-for-your-pet-after-vaccination

جمع‌بندی: قدم بعدی برای واکسن سگ شما

برنامهٔ واکسن سگ یک نسخهٔ یکسان برای همه نیست. همهٔ سگ‌ها باید واکسن‌های اصلی را بگیرند، واکسن‌های غیراصلی به شیوهٔ زندگی سگ بستگی دارند و زمان‌بندی دقیق را دامپزشک تعیین می‌کند.

همین هفته کارت واکسن سگ را پیدا کنید، از آن عکس بگیرید و تاریخ نوبت بعدی را ثبت کنید. اگر کارت ندارید یا سابقه معلوم نیست، وقت ویزیت بگیرید. برای دیدن تصویر کامل پیشگیری، از راهنمای بیماری های سگ شروع کنید و بقیهٔ مقاله‌های بیماری و سلامت سگ ها را هم ببینید.