گاز گرفتن توله سگ: چرا گاز می‌گیرد، تا چند ماهگی و چطور متوقفش کنیم

گاز گرفتن توله سگ در بازی و دوره دندان درآوردن رفتاری طبیعی است، نه نشانه پرخاشگری. وقتی توله گاز گرفت، دستتان را شل کنید، بازی را چند ثانیه قطع کنید و به‌جای دست یک اسباب‌بازی جویدنی بدهید. هرگز توله را نزنید و به زور به پشت نخوابانید.

این راهنما برای صاحب توله‌ای است که دست، پا، شلوار یا موی بچه‌ها را گاز می‌گیرد و می‌خواهد بداند چرا، تا چند ماهگی ادامه دارد و کی باید نگران شد. اصول کلی ماه‌های اول، از غذا و واکسن تا اجتماعی شدن، در راهنمای نگهداری از توله سگ آمده است؛ این‌جا فقط سراغ گاز گرفتن می‌رویم.

کی گاز گرفتن توله سگ نگران‌کننده است؟

بیشتر گازهای توله بازیگوشانه‌اند. اما این نشانه‌ها یعنی مسئله فقط بازی نیست و باید کمک حرفه‌ای بگیرید:

• بدن خشک و یخ‌زده هنگام گاز: طبق انجمن آمریکایی پیشگیری از خشونت به حیوانات، توله‌ای که از سر ناکامی یا ترس گاز می‌گیرد بدنش سفت یا بی‌حرکت می‌شود، لب‌هایش را عقب می‌کشد، دندان نشان می‌دهد یا غرش می‌کند و گازش معمولاً خیلی دردناک‌تر از گاز بازی است.
• محافظت از غذا و وسایل: غرش، خشک شدن یا گاز گرفتن وقتی کسی به ظرف غذا، اسباب‌بازی یا جای خوابش نزدیک می‌شود.
• گاز هنگام لمس یک عضو خاص: توله‌ای که فقط وقتی پا، گوش، دم یا شکمش را لمس می‌کنید ناله می‌کند یا گاز می‌گیرد، ممکن است درد داشته باشد. اول دامپزشک.
• تغییر ناگهانی: توله آرامی که یک‌باره پرخاشگر، گوشه‌گیر یا بی‌حال شده است.
• توله واکسن‌نزده با رفتار عجیب: ریزش بزاق، مشکل در بلعیدن یا گاز گرفتن بی‌دلیل هوا و اشیا. همان روز با دامپزشک تماس بگیرید.
• گازهای مکرر از سر عصبانیت:  انجمن آمریکایی پیشگیری از خشونت به حیوانات (ASPCA) تأکید می‌کند این گازها با بزرگ شدن خودبه‌خود از بین نمی‌روند و باید زود بررسی شوند.

در این موارد از دامپزشک بخواهید اول درد و بیماری را بررسی کند و در صورت لزوم شما را به رفتارشناس یا مربی‌ای که با روش‌های بدون خشونت کار می‌کند معرفی کند. تا آن زمان با فاصله و مدیریت محیط، مثلاً غذا دادن توله در جای خلوت، همه را امن نگه دارید.

اگر دندان توله پوست کسی را زخم کرد: زخم را دست‌کم ۱۵ دقیقه با آب و صابون بشویید و همان روز فرد را به پزشک یا مرکز بهداشت برسانید؛ حتی اگر توله خانگی است. جزئیات را پایین‌تر در بخش خطر گاز گرفتن توله سگ آورده‌ایم.

چرا توله سگ گاز میگیره؟ علت گاز گرفتن توله سگ

توله‌ها بخش بزرگی از دنیا را با دهان می‌شناسند. به گفته ASPCA، توله‌ها در بازی همدیگر را همه‌جای بدن گاز می‌گیرند و وقتی یکی محکم گاز بگیرد، دیگری جیغ می‌کشد و بازی را قطع می‌کند. توله از همین تجربه می‌آموزد فشار آرواره‌اش را کنترل کند. در خانه شما جای خواهر و برادرهایش را گرفته‌اید و این آموزش با شماست.

علت	نشانه‌ها	چه کنید
بازی و کشف دنیا	بدن شل، جست‌وخیز، کُرنش بازی، گاز نرم تا متوسط	آموزش کنترل فشار گاز و جایگزین کردن اسباب‌بازی
دندان درآوردن	جویدن همه چیز، کمی آب دهان، گاهی قطره‌ای خون روی اسباب‌بازی	اسباب‌بازی جویدنی نرم و ایمن، دور کردن سیم و وسایل
انرژی تخلیه‌نشده	گاز گرفتن بیشتر در ساعت‌های خاص یا بعد از ماندن طولانی در خانه	بازی، پیاده‌روی یا جلسه کوتاه آموزش
جلب توجه آموخته‌شده	گاز گرفتن شلوار یا دست وقتی به او بی‌توجهی می‌کنید	بی‌محلی کوتاه و توجه به رفتار آرام
ترس یا ناکامی	بدن خشک، لب عقب‌رفته، غرش، گاز دردناک	قطع موقعیت، فاصله، مشورت با متخصص
درد یا بیماری	گاز هنگام لمس یک عضو، تغییر ناگهانی رفتار	دامپزشک

چرا توله سگ همش گاز میگیره؟

اگر توله تقریباً در هر بازی گاز می‌گیرد، معمولاً یکی از این سه اتفاق افتاده است: بازی با دست خالی و کشتی گرفتن به او آموخته دست اسباب‌بازی است، انرژی روزانه‌اش خالی نشده، یا گاز گرفتن برایش توجه آورده است. AKC پیشنهاد می‌کند انرژی اضافه توله را با بازی بیرون، پیاده‌روی یا یک جلسه آموزش هدایت کنید. در آپارتمان هم می‌شود روز توله را پر کرد؛ نمونه‌هایش را در نگهداری سگ در آپارتمان ببینید.

دندان درآوردن، گاز بازی یا گاز از ترس؟

این سه حالت شبیه به نظر می‌رسند، اما راه برخورد با آن‌ها متفاوت است:

نوع	کی دیده می‌شود	زبان بدن	واکنش درست
دندان درآوردن	حدود ۱۲ هفتگی تا شش ماهگی	جویدن آرام و مداوم اشیا و دست	اسباب‌بازی جویدنی و مراقبت
گاز بازی	از هفته‌های اول، بیشتر هنگام هیجان	بدن و صورت شل، دعوت به بازی	آموزش کنترل فشار گاز و مکث بازی
گاز از ترس یا ناکامی	هر سنی، در موقعیت ناخوشایند	بدن خشک، غرش، نمایش دندان، نگاه دزدیدن	عقب کشیدن، برداشتن علت، کمک متخصص

طبق VCA، دندان‌های شیری توله از حدود سه هفتگی بیرون می‌آیند، حدود ۱۲ هفتگی شروع به افتادن می‌کنند و معمولاً تا شش ماهگی همه ۴۲ دندان دائمی درآمده‌اند. در این ماه‌ها میل به جویدن بیشتر می‌شود. VCA توصیه می‌کند توله چیزی را نجود که خم نمی‌شود، مثل استخوان سفت یا شاخ، و حتی هنگام جویدن اسباب‌بازی مناسب زیر نظر باشد.

نشانه‌های ترس معمولاً پیش از گاز دیده می‌شوند: لیسیدن لب، خمیازه بی‌موقع، دیده شدن سفیدی چشم و بی‌حرکت ماندن. خواندن این نشانه‌ها را در راهنمای زبان بدن سگ با جدول و نردبان ترس توضیح داده‌ایم.

 

وقتی توله سگ گاز میگیره چیکار کنیم؟

هدف دو مرحله دارد: اول توله بیاموزد گازش را نرم کند، بعد بیاموزد دندان اصلاً روی پوست آدم نیاید. این قدم‌ها را همه اعضای خانواده یکسان انجام دهند:

1. صدای «آخ» و دست شل: انجمن آمریکایی پیشگیری از خشونت به حیوانات پیشنهاد می‌کند وقتی توله محکم گاز گرفت، یک «آخ» کوتاه و زیر بگویید و دستتان را شل کنید تا غافلگیر شود و دست بکشد. بیشتر از سه بار در ۱۵ دقیقه این کار را تکرار نکنید. اگر «آخ» توله را هیجان‌زده‌تر کرد، کنارش بگذارید و سراغ قدم بعد بروید.
2. مکث کوتاه بازی: طبق ASPCA، اگر دوباره گاز گرفت ۱۰ تا ۲۰ ثانیه به او بی‌محلی کنید یا بلند شوید و دور شوید. در مرحله بعد که می‌خواهید هیچ دندانی روی پوست نیاید، همین کار را با هر تماس دندان و به‌مدت ۳۰ تا ۶۰ ثانیه انجام دهید؛ اگر دنبالتان آمد و گاز گرفت، همین مدت از اتاق بیرون بروید.
3. جایگزین بدهید: AKC می‌گوید اسباب‌بازی‌ها را جایی بگذارید که سریع به آن‌ها برسید تا به‌جای انگشت، چیز مجاز بدهید. وقتی اسباب‌بازی را جوید، آرام تشویقش کنید.
4. برای دوره دندان: AKC اسباب‌بازی لاستیکی مخصوص دندان درآوردن را که می‌شود در فریزر خنک کرد، برای آرام کردن لثه پیشنهاد می‌کند.
5. توله بیش از حد هیجان‌زده: اگر هیچ‌کدام جواب نداد، AKC توصیه می‌کند توله را آرام برای چند دقیقه در قفس یا پارک توله بگذارید تا آرام شود. این‌جا نباید محل تنبیه باشد؛ با یک اسباب‌بازی و زیرانداز، جای دلپذیری بماند.
6. انرژی را قبل از بازی خالی کنید: بازی با توپ، جلسه کوتاه آموزش فرمان، یا پیاده‌روی؛ پیاده‌روی روی زمین پارک‌ها را تا وقتی دامپزشک برنامه واکسن را کافی نداند عقب بیندازید.
7. توجه به رفتار آرام: وقتی توله کنارتان آرام نشسته یا اسباب‌بازی‌اش را می‌جود، نوازش و توجه بدهید. این همان منطق آموزش با پاداش است.

انجمن آمریکایی پیشگیری از خشونت به حیوانات همچنین می‌گوید دست یا پا را با حرکت تند از دهان توله بیرون نکشید و انگشت‌هایتان را جلوی صورتش تکان ندهید؛ این حرکت‌ها او را به بازی و گاز گرفتن بیشتر دعوت می‌کنند. اصول آموزش با پاداش و فرمان «رها کن» در راهنمای کامل تربیت سگ آمده است.

کارهایی که هرگز نباید کرد

زدن توله شاید همان لحظه گاز را قطع کند، اما مشکل را بزرگ‌تر می‌کند:

• کتک، سیلی یا زدن روی پوزه: به گفته انجمن آمریکایی پیشگیری از خشونت به حیوانات، زدن توله برای گاز بازیگوشانه ممکن است باعث شود محکم‌تر گاز بگیرد.
• گرفتن و تکان دادن پوست گردن یا فرو کردن انگشت در گلو: ASPCA این روش‌ها را هم رد می‌کند.
• به پشت خواباندن به زور (روش «رهبر گله»): انجمن رفتارشناسی دامپزشکی آمریکا (AVSAB) روش‌های متکی بر زور، درد یا ترساندن را برای آموزش و درمان مشکلات رفتاری توصیه نمی‌کند. به گفته این انجمن، این روش‌ها خطر اضطراب، پرخاشگری ناشی از ترس، فرار و اجتناب و درماندگی آموخته‌شده را بیشتر می‌کنند و سراغ مربی‌ای که از نظریه «سلطه» یا «آلفا» حرف می‌زند نباید رفت.
• داد زدن، اسپری آب یا قوطی پرسروصدا: AVSAB این‌ها را هم در فهرست روش‌های ترساندن آورده است.
• تنبیه غرش: غرش هشدار است. توله‌ای که برای غرش تنبیه شود ممکن است بعداً بی‌هشدار گاز بگیرد.
• کشتی گرفتن و بازی با دست خالی: VCA می‌گوید اجازه ندهید کودکان با توله خشن بازی کنند، چون توله می‌آموزد دست اسباب‌بازی است.

توله سگ تا چند ماهگی گاز میگیره؟

عدد ثابتی وجود ندارد. دوره دندان درآوردن طبق VCA از حدود ۱۲ هفتگی شروع می‌شود و معمولاً تا شش ماهگی تمام است؛ جویدن ناشی از دندان در همین بازه بیشتر است. اما گاز بازی به آموزش بستگی دارد، نه فقط به سن. ASPCA یادآوری می‌کند گازی که در هفت هفتگی بامزه است، در سه چهارماهگی که توله هر روز بزرگ‌تر می‌شود دیگر بامزه نیست.

توله‌ای که از هفته‌های اول آموزش یکسان گرفته، معمولاً با تمام شدن دوره دندان درآوردن خیلی کمتر دهانش را روی دست می‌گذارد. اگر بعد از شش ماهگی هنوز محکم و مکرر گاز می‌گیرد، یا گازهایش از سر عصبانیت است، منتظر «بزرگ شدن» نمانید و با دامپزشک یا رفتارشناس مشورت کنید. اگر بعد از شش ماهگی دندان شیری کنار دندان دائمی مانده، آن را هم به دامپزشک نشان دهید.

گاز گرفتن توله سگ خطر دارد؟ نیاز به واکسن دارد؟

گازی که فقط روی پوست سالم رد قرمز گذاشته و پوست را باز نکرده، معمولاً مسئله رفتاری است. اما وقتی دندان توله پوست را خراش داده یا پاره کرده، موضوع سلامت انسان است و تصمیمش با شما نیست:

1. زخم را زیر آب روان با آب و صابون دست‌کم ۱۵ دقیقه بشویید و نسابید.
2. همان روز به پزشک، مرکز بهداشت یا مرکز خدمات جامع سلامت بروید؛ حتی اگر توله خانگی و واکسن‌زده است. اگر مطمئن نیستید پوست باز شده یا نه، باز هم مراجعه کنید.
3. کارت واکسن توله را همراه داشته باشید. توله‌های کم‌سن ممکن است هنوز واکسن هاری نزده باشند؛ برنامه کلی را در جدول واکسن توله و سگ بالغ ببینید.
4. توله را واگذار نکنید و از خانه بیرون نکنید. مرکز بهداشت ممکن است بخواهد حیوان مدتی تحت نظر باشد و این فقط وقتی ممکن است که در دسترس باشد.

نیاز به واکسن یا درمان را پزشک و مرکز بهداشت تعیین می‌کنند. زخم کودکان، زخم صورت و دست، و زخم عمیق را بدون معطلی نشان دهید. توضیح کامل را در راهنمای هاری سگ و اقدام بعد از گاز گرفتگی بخوانید.

توله سگ و بچه‌ها: پیشگیری از گاز

کودکان با حرکت‌های سریع، جیغ و دویدن توله را هیجان‌زده‌تر می‌کنند و خودشان هم نشانه‌های هشدار را نمی‌شناسند. چند قاعده ساده:

• بازی کودک خردسال و توله فقط زیر نظر بزرگ‌تر باشد.
• بچه‌ها با اسباب‌بازی طناب یا توپ بازی کنند، نه با دست و پا.
• وقتی توله غذا می‌خورد، خواب است یا به جای خودش رفته، مزاحمش نشوند.
• به بچه‌ها بیاموزید اگر توله گاز گرفت، آرام بی‌حرکت بایستند و دست‌ها را جمع کنند، نه این‌که بدوند و جیغ بکشند.

چرا توله سگ دم خودشو گاز میگیره؟

طبق VCA، توله‌های کم‌سن دمشان را تازه کشف می‌کنند و مثل اسباب‌بازی دنبالش می‌کنند؛ این رفتار معمولاً گذراست. بی‌حوصلگی و تنهایی طولانی هم می‌تواند دلیلش باشد. اگر با خندیدن یا حتی دعوا کردن به آن توجه کنید، ممکن است بیشتر شود؛ بهتر است بی‌محلی کنید و به رفتار دیگر توجه بدهید.

اما VCA هشدار می‌دهد اگر سگ ناگهان شروع به دنبال کردن یا گاز گرفتن دمش کرد، دفعاتش زیاد شد یا دمش زخم شد، باید به دامپزشک برود. علت‌های جسمی مثل کک، انگل، حساسیت، آسیب یا پر شدن غدد مقعدی ممکن است پشت آن باشند. نشانه‌های کک را در کنه و کک سگ ببینید.

پیشگیری از گاز گرفتن در ماه‌های بعد

• اجتماعی کردن بدون فشار: توله را با آدم‌ها، صداها و موقعیت‌های تازه در فاصله امن آشنا کنید و اگر نشانه ترس دید، دست نگه دارید.
• تمرین لمس: روزی چند بار کوتاه پنجه، گوش و دهانش را لمس کنید و بعد پاداش بدهید تا معاینه دامپزشک و کوتاه کردن ناخن برایش ترسناک نباشد.
• قانون یکسان: اگر یک نفر در خانه با دست کشتی بگیرد، تمرین بقیه بی‌اثر می‌شود.
• اسباب‌بازی‌های چرخشی: VCA پیشنهاد می‌کند اسباب‌بازی‌ها را بچرخانید تا برای توله تازه بمانند.
• دور کردن خطرها: سیم، کفش و وسایل کوچک قابل بلعیدن را از دسترس بردارید.

مطالب بیشتر درباره رفتار و آموزش سگ را در دسته آموزش و تربیت سگ پیدا می‌کنید.

سوالات متداول درباره گاز گرفتن توله سگ

گاز گرفتن توله سگ نشانه چیست؟

در بیشتر موارد نشانه بازی، کشف دنیا یا دندان درآوردن است و با پرخاشگری فرقی واضح دارد: بدن شل و دعوت به بازی. اگر گاز با بدن خشک، غرش و نمایش دندان همراه است، یا فقط هنگام لمس یک عضو رخ می‌دهد، ممکن است نشانه ترس یا درد باشد و بررسی دامپزشک لازم است.

چرا توله سگ ژرمن گاز میگیره؟

توله ژرمن شپرد هم به همان دلایل هر توله دیگری گاز می‌گیرد: بازی، دندان و انرژی. تفاوت در این است که آرواره این نژاد بزرگ و پرانرژی زود قوی می‌شود، پس آموزش کنترل فشار گاز را از روز اول جدی بگیرید. استاندارد FCI سگ ژرمن ترسو و گازگیر را مردود می‌داند؛ ویژگی‌های این نژاد را در معرفی سگ ژرمن شپرد ببینید.

توله سگ پامرانین یا نژاد کوچک هم باید آموزش ببیند؟

بله. گاز سگ کوچک هم، به‌ویژه برای کودکان، آسیب می‌زند و قاعده‌ها همان است. در سگ‌های کوچکی مثل سگ پامرانین بغل کردن محکم یا افتادن از دست کودک هم می‌تواند توله را بترساند و به گاز برساند؛ پس بازی کودک و توله را زیر نظر داشته باشید.

گاز گرفتن توله سگ دو ماهه طبیعی است؟

بله. توله دو ماهه تازه از خواهر و برادرهایش جدا شده و هنوز کنترل فشار گاز را کامل نیاموخته است. همین حالا بهترین زمان شروع آموزش است، با همان «آخ»، مکث کوتاه و جایگزین کردن اسباب‌بازی.

آیا توله‌ای که گاز می‌گیرد در بزرگی پرخاشگر می‌شود؟

گاز بازیگوشانه به‌خودی‌خود نشانه پرخاشگری آینده نیست. اما گازهای مکرر از سر ناکامی، ترس یا محافظت از غذا، طبق انجمن آمریکایی پیشگیری از خشونت به حیوانات، خودبه‌خود از بین نمی‌روند و باید زود با کمک متخصص بررسی شوند.

اگر توله فقط دستم را گاز گرفت و خون نیامد، باید به مرکز بهداشت بروم؟

اگر پوست کاملاً سالم است و فقط رد قرمز مانده، دست را بشویید. اما اگر خراش یا زخمی هرچند کوچک دارید، یا مطمئن نیستید، زخم را ۱۵ دقیقه با آب و صابون بشویید و همان روز به پزشک یا مرکز بهداشت بروید.

منابع

• ASPCA — Mouthing, Nipping and Biting in Puppies
• AKC — Puppy Teething and Nipping
• VCA Animal Hospitals — Teeth, Teething and Chewing in Puppies
• VCA Animal Hospitals — Why Dogs Chase Their Tails
• AVSAB — Position Statement on Humane Dog Training (2021)

جمع‌بندی: از امروز چه کنیم؟

گاز گرفتن توله سگ مرحله‌ای طبیعی است که با آموزش آرام و یکسان کنترل می‌شود، نه با کتک و زور. امروز اسباب‌بازی‌های جویدنی را در دسترس بگذارید، بازی با دست را کنار بگذارید و با هر گاز محکم، بازی را کوتاه قطع کنید.

اگر گاز با بدن خشک و غرش همراه است، هنگام لمس رخ می‌دهد یا پوست کسی را زخم کرده، اول سلامت را جدی بگیرید: دامپزشک برای توله، پزشک یا مرکز بهداشت برای انسان. قدم بعدی، مرور برنامه ماه‌به‌ماه در راهنمای نگهداری توله است تا آموزش گاز را کنار اجتماعی شدن و آموزش دستشویی پیش ببرید.