اضطراب سگ: علائم، درمان و تنها گذاشتن سگ در خانه

تیم پت‌سازه به‌روزرسانی ۲۸ شهریور ۱۴۰۵ ۱۴ دقیقه مطالعه

اضطراب سگ یعنی نگرانی از چیزی که سگ انتظارش را دارد، مثل رفتن شما، صدای ترقه یا سوار شدن به ماشین. اول با دامپزشک درد و بیماری را کنار بگذارید، علت را پیدا کنید، سگ را تنبیه نکنید و با تمرین تدریجی و پاداش، تحملش را قدم‌به‌قدم بیشتر کنید.

اگر سگ‌تان وقتی خانه نیستید پارس و زوزه می‌کند، در را می‌جود، در ماشین می‌لرزد یا بی‌دلیل بی‌قرار است، این راهنما به شما می‌گوید علائم اضطراب سگ کدام‌اند، کی باید سراغ دامپزشک رفت و اضطراب جدایی سگ را چطور قدم‌به‌قدم درمان کرد. اصول کلی تربیت پاداش‌محور را در راهنمای کامل تربیت سگ آورده‌ایم؛ این‌جا فقط روی استرس و تنها ماندن عمیق‌تر می‌شویم.

کی استرس سگ نشانه مشکل جسمی است؟

VCA Animal Hospitals، یکی از شبکه‌های بزرگ بیمارستان‌ها و مراکز دامپزشکی در آمریکا، می‌گوید بیماری یا درد زمینه‌ای می‌تواند به ترس و اضطراب دامن بزند و پیش از هر برنامه رفتاری، دامپزشک باید علت جسمی را بررسی کند. اگر یکی از این نشانه‌ها را دیدید، اول دامپزشک:

بی‌قراری یا ترس ناگهانی و بی‌سابقه در سگی که قبلاً آرام بود
ناله، لنگیدن، قوز کردن یا واکنش تند هنگام لمس بخشی از بدن
نفس‌نفس شدید، بی‌حالی، تلوتلو خوردن یا لثه تیره در روزهای گرم (احتمال گرمازدگی؛ فوری)
شکم متورم همراه با عق زدن بی‌نتیجه و بی‌قراری شدید (فوری، همان لحظه)
دستشویی در خانه همراه با زور زدن، ادرار زیاد، خون در ادرار یا نوشیدن آب بیش از حد
سگ مسنی که گیج به نظر می‌رسد، شب‌ها بی‌هدف راه می‌رود یا خانه را نمی‌شناسد
بی‌اشتهایی، استفراغ یا اسهال که بیش از یک روز ادامه دارد، یا در توله از همان ساعت‌های اول
آسیب دیدن سگ هنگام تلاش برای فرار، مثل پنجه یا دندان زخمی

علائم اضطراب سگ و علائم استرس سگ

به گفته VCA، سگ ترسیده یا مضطرب با بدنش حرف می‌زند: قدم زدن و بی‌قراری، خشک شدن، تلاش برای پنهان شدن یا فرار، نگاه دزدیدن، پایین آوردن سر و بدن، جمع کردن دم، عقب خواباندن گوش‌ها، لیسیدن لب و خمیازه. این نشانه‌ها معمولاً از خفیف به شدید پیش می‌روند:

شدت	نشانه‌ها	چه کنیم
خفیف	خمیازه بی‌موقع، لیسیدن لب، نگاه دزدیدن، تکاندن بدن	فشار را کم کنید و فاصله بدهید
متوسط	دم جمع‌شده، گوش عقب، نفس‌نفس در هوای خنک، دنبال کردن شما از اتاقی به اتاق دیگر	محرک را پیدا کنید و از آن فاصله بگیرید
شدید	لرزیدن، آب‌ریزش دهان، پنهان شدن، تلاش برای فرار، غرش	راه فرار را باز بگذارید؛ برنامه درمان و مشورت
در نبود شما	پارس و زوزه مداوم، جویدن در و پنجره، دستشویی در خانه	بررسی اضطراب جدایی (پایین‌تر)

در تابستان گرم ایران، نفس‌نفس زدن را همیشه به حساب استرس نگذارید؛ اول دمای خانه و فعالیت اخیر سگ را در نظر بگیرید. برای فرق گذاشتن میان ترس، هیجان و خوشحالی، نشانه‌های دم، گوش و چشم را در راهنمای زبان بدن سگ و نردبان ترس ببینید.

علت اضطراب سگ چیست؟

VCA ترس را واکنش به تهدیدی که همین حالا هست و اضطراب را انتظار یک موقعیت ترسناک می‌داند؛ برای همین سگ مضطرب گاهی با دیدن کلید یا کیف شما، پیش از هر اتفاقی، بی‌قرار می‌شود. VCA علت‌های رایج را کم بودن اجتماعی شدن در توله‌گی، تجربه‌های ترسناک، تنبیه، بیماری و درد و تغییرات دوره پیری می‌داند.

موقعیت	نشانه رایج	قدم اول
تنها ماندن در خانه	پارس، زوزه، تخریب و دستشویی فقط در نبود شما	ضبط ویدئو و برنامه تنها ماندن تدریجی
صدای ترقه، رعد و برق	لرزیدن، پنهان شدن، فرار	جای امن، بستن پنجره، آماده‌سازی از هفته‌ها قبل
سوار شدن به ماشین	مقاومت، نفس‌نفس، آب‌ریزش، استفراغ	تمرین تدریجی با ماشین خاموش
اسباب‌کشی، عضو تازه یا رفتن یک عضو خانواده	بی‌قراری، چسبیدن به شما، تغییر خواب و اشتها	روال ثابت روزانه و جای خواب آشنا
مطب دامپزشک، آرایشگاه، غریبه‌ها	مقاومت، لرزیدن، غرش	آشنا کردن تدریجی و پاداش؛ فشار نیاورید
درد یا پیری	ترس یا پرخاشگری تازه، بی‌قراری شبانه	معاینه دامپزشکی

در ایران روزهای نزدیک چهارشنبه‌سوری برای بسیاری از سگ‌ها پراسترس‌ترین روزهای سال است. آماده‌سازی چند هفته‌ای را در راهنمای ترس سگ از صدای ترقه جدا توضیح داده‌ایم.

اضطراب جدایی سگ: علائم و تشخیص

اضطراب جدایی یعنی سگ وقتی از صاحبش جدا می‌شود واقعاً پریشان می‌شود. ASPCA نشانه‌های آن را این‌ها می‌داند که فقط در نبود صاحب دیده می‌شوند:

دستشویی در خانه، حتی در سگی که آموزش دیده است
پارس یا زوزه مداوم که با محرک بیرونی شروع نشده
جویدن و کندن اطراف در و پنجره، گاهی تا حد زخمی شدن پنجه و دندان
تلاش برای فرار از اتاق یا جای محصور
قدم زدن در یک مسیر ثابت و تکراری، دایره‌ای یا رفت‌وبرگشتی

VCA این‌ها را هم اضافه می‌کند: دنبال کردن صاحب از اتاقی به اتاق دیگر، بی‌قراری از لحظه آماده شدن شما برای رفتن، لرزیدن و آب‌ریزش دهان و استقبال بسیار پرهیجان هنگام برگشتن.

بی‌حوصلگی است یا اضطراب جدایی؟

همه خرابکاری‌ها اضطراب جدایی نیست. ASPCA می‌گوید سگی که از بی‌حوصلگی وسایل را می‌جود معمولاً مضطرب به نظر نمی‌رسد، و اگر دستشویی یا تخریب وقتی شما خانه‌اید هم رخ می‌دهد، احتمالاً علتش جداست: آموزش ناقص دستشویی، علامت‌گذاری با ادرار، ادرار از هیجان یا جویدن دوره توله‌گی. اگر مشکل اصلی دستشویی است، اول آموزش دستشویی سگ را مرور کنید و عفونت ادراری و مشکلات جسمی را با دامپزشک بررسی کنید.

بهترین راه تشخیص، دیدن است. VCA پیشنهاد می‌کند از رفتار سگ در تنهایی فیلم یا صدا ضبط کنید. RSPCA هم می‌گوید از هر ۱۰ سگ، ۸ سگ با تنها ماندن به‌سختی کنار می‌آیند، ولی نیمی از آن‌ها نشانه آشکاری ندارند؛ لرزیدن، قدم زدن و ناله را فقط در ویدئو می‌بینید. اگر همسایه‌ها از صدای سگ گله دارند، نوع پارس را هم با راهنمای پارس سگ و راه‌های کنترل آن تشخیص دهید.

درمان اضطراب سگ در تنهایی، قدم‌به‌قدم

ASPCA درمان را بسته به شدت مشکل دو مسیر می‌داند. اساس هر دو، حساسیت‌زدایی (آشنا کردن بسیار تدریجی) و شرطی‌سازی متقابل (گره زدن موقعیت ترسناک به چیزی خوشایند) است.

موارد خفیف: تنهایی را خوشایند کنید

هر بار که بیرون می‌روید، یک اسباب‌بازی پرشدنی با غذای سگ به او بدهید؛ ASPCA اسباب‌بازی‌ای را پیشنهاد می‌کند که تمام کردنش دست‌کم ۲۰ تا ۳۰ دقیقه طول بکشد. وقتی برگشتید آن را جمع کنید تا فقط مخصوص زمان تنهایی بماند. این روش فقط در موارد خفیف جواب می‌دهد؛ به گفته ASPCA سگ خیلی مضطرب معمولاً در نبود صاحبش اصلاً غذا نمی‌خورد.

موارد متوسط و شدید: برنامه حساسیت‌زدایی

بی‌اثر کردن نشانه‌های رفتن: کلید برداشتن، کفش پوشیدن یا برداشتن کیف را روزی چند بار انجام دهید و بیرون نروید؛ مثلاً کفش بپوشید و بنشینید تلویزیون ببینید. ASPCA می‌گوید چون سگ سال‌ها این نشانه‌ها را آموخته، باید هفته‌ها و بارها در روز تکرار شوند.
ماندن پشت در داخل خانه: از سگ بخواهید بنشیند یا دراز بکشد و بماند، شما پشت در یک اتاق، مثلاً حمام، بروید و زود برگردید. کم‌کم مدت را بیشتر کنید.
غیبت‌های چندثانیه‌ای از در اصلی: ASPCA شروع با غیبت‌های یک تا دو ثانیه‌ای را پیشنهاد می‌کند. وقتی به ۵ تا ۱۰ ثانیه رسیدید، پیش از رفتن اسباب‌بازی غذادار را هم بدهید.
افزایش خیلی آهسته: بین دو تمرین چند دقیقه صبر کنید تا سگ کاملاً آرام شود. در هر جلسه فقط چند ثانیه اضافه کنید. اگر گشاد شدن مردمک، نفس‌نفس، خمیازه، آب‌ریزش، لرزیدن یا قدم زدن دیدید، یک قدم برگردید و غیبت را کوتاه‌تر کنید.
عبور از ۴۰ دقیقه: به گفته ASPCA بیشتر واکنش‌های اضطرابی در ۴۰ دقیقه اول تنهایی رخ می‌دهد. وقتی سگ ۴۰ دقیقه را آرام تحمل کرد، مدت را اول ۵ دقیقه‌ای و بعد ۱۵ دقیقه‌ای بیشتر کنید. ASPCA می‌گوید سگی که ۹۰ دقیقه آرام بماند، احتمالاً غیبت‌های طولانی‌تر را هم تحمل می‌کند.
برنامه تمرین: ASPCA آخر هفته‌ها چند جلسه در روز و روزهای کاری دو جلسه (پیش از رفتن سر کار و عصر) را پیشنهاد می‌کند.

مهم‌ترین قاعده در دوره درمان

تا وقتی برنامه ادامه دارد، سگ نباید تنهایی کامل و طولانی را تجربه کند، وگرنه هر بار پریشانی کامل، پیشرفت را عقب می‌برد. ASPCA پیشنهاد می‌کند در این دوره سگ را نزد یکی از اعضای خانواده، دوست یا پرستار حیوان بگذارید یا اگر ممکن است با خودتان به محل کار ببرید. سگ را هرگز در ماشین پارک‌شده منتظر نگذارید؛ در گرما خطر گرمازدگی کشنده است.

قفس و جای محصور

قفس برای بعضی سگ‌ها جای امن است و برای بعضی نه. ASPCA می‌گوید اگر سگ در قفس نفس‌نفس شدید، آب‌ریزش زیاد، تلاش دیوانه‌وار برای فرار یا پارس و زوزه مداوم دارد، قفس انتخاب درستی نیست؛ VCA هم هشدار می‌دهد قفس ممکن است تلاش شدید برای فرار را بیشتر کند. به‌جایش یک اتاق یا گوشه آرام با جای خواب آشنا را امتحان کنید.

تنها گذاشتن سگ در خانه: چند ساعت و چطور آماده کنیم؟

عدد ثابتی برای همه سگ‌ها وجود ندارد، اما RSPCA توصیه می‌کند سگ بالغ بیش از چهار ساعت تنها نماند تا فرصت تحرک، دستشویی و همراهی داشته باشد. اگر روزهای کاری طولانی دارید، برای وسط روز کسی را برای سر زدن و پیاده‌روی در نظر بگیرید. نکات تنها ماندن سگ در آپارتمان و همسایه‌داری را هم در راهنمای نگهداری سگ در آپارتمان آورده‌ایم.

برای آموزش تنها گذاشتن سگ در خانه، RSPCA همین مسیر تدریجی را پیشنهاد می‌کند: سگ در جای خوابش بماند و آرامش پاداش بگیرد، شما کم‌کم دور شوید، بعد از در بیرون بروید و در را ببندید و مدت را آهسته بیشتر کنید. آمادگی روز رفتن این‌طور است:

قبل از رفتن تحرک بدهید: ASPCA روزانه دست‌کم ۳۰ دقیقه فعالیت هوازی را پیشنهاد می‌کند، ترجیحاً کمی پیش از رفتن. مقدار مناسب هر سگ را در برنامه پیاده روی و فعالیت روزانه سگ ببینید.
دستشویی و غذا: RSPCA می‌گوید سگ پیش از رفتن شما دستشویی کرده باشد و کمی قبل غذا بخورد.
سرگرمی مخصوص تنهایی: اسباب‌بازی غذادار یا جویدنی مناسب اندازه سگ.
خداحافظی کوتاه و آرام: ASPCA سلام و خداحافظی آرام را توصیه می‌کند؛ نوازشی کوتاه و رفتن. VCA هم می‌گوید هیجان سگ را درست پیش از رفتن بالا نبرید.
برگشتن بی‌هیجان: تا سگ آرام نشده، استقبال پرسروصدا نکنید.
دما و آب: در تابستان دمای خانه، به‌ویژه در ساعت‌های خاموشی برق، را جدی بگیرید؛ آب تازه در دسترس بگذارید و سگ را در بالکن آفتاب‌گیر رها نکنید.
ایمنی: سیم برق، مواد شوینده، دارو و غذای خطرناک را از دسترس دور کنید.

استرس سگ در ماشین

بعضی سگ‌ها از خود ماشین می‌ترسند، بعضی ماشین را فقط با مطب دامپزشکی به یاد می‌آورند و بعضی حالت تهوع دارند. نشانه‌ها نفس‌نفس، آب‌ریزش، لرزیدن، ناله و مقاومت هنگام سوار شدن است. راه‌حل همان تمرین تدریجی است: اول نشستن در ماشین خاموش و گرفتن پاداش، بعد روشن کردن ماشین بدون حرکت، بعد مسیرهای چنددقیقه‌ای به جای خوشایند.

مهار ایمن سگ در ماشین، غذا دادن پیش از سفر و ماشین‌گرفتگی را در راهنمای سفر با حیوان خانگی توضیح داده‌ایم. اگر سگ در هر سفر، حتی کوتاه، شدیداً مضطرب می‌شود یا بالا می‌آورد، پیش از سفر با دامپزشک مشورت کنید. سگ را حتی چند دقیقه در ماشین پارک‌شده تنها نگذارید؛ نشانه‌ها و کمک‌های اولیه را در گرمازدگی سگ بخوانید.

چگونه استرس سگ را کم کنیم و چه کارهایی نکنیم؟

روال ثابت: ساعت غذا، پیاده‌روی و خواب تقریباً ثابت، اضطراب را کم می‌کند.
جای امن: یک گوشه آرام با جای خواب آشنا که کسی سگ را آن‌جا مزاحم نشود.
فعالیت ذهنی: بو کشیدن در پیاده‌روی، بازی فکری و جلسه‌های کوتاه تمرین پاداش‌محور.
آرام بمانید: VCA می‌گوید در موقعیت ترسناک آرام و ثابت‌قدم بمانید، بدون نوازش و دلداری افراطی.
فشار نیاورید: سگ ترسیده را به زور جلوی محرک نکشانید؛ فاصله را زیاد کنید و از همان‌جا پاداش بدهید.

کارهایی که اضطراب را بدتر می‌کنند:

تنبیه: ASPCA می‌گوید رفتار سگ مضطرب از لج‌بازی نیست و تنبیه، مشکل را بسیار بدتر می‌کند. RSPCA هم هشدار می‌دهد تنبیه هنگام برگشتن، سگ را از برگشتن شما می‌ترساند.
قلاده شوک یا اسپری ضدپارس: درد و ترس بیشتر، بدون حل علت.
پرش ناگهانی در زمان تنهایی: VCA می‌گوید مدت غیبت را یک‌باره، مثلاً از ۵ به ۳۰ دقیقه، زیاد نکنید.
داروی انسانی یا آرام‌بخش خودسرانه: هیچ دارو یا مکملی را بدون تجویز دامپزشک به سگ ندهید.

کی باید سراغ دامپزشک یا رفتارشناس رفت؟

VCA می‌گوید ترس شدید، ترس از چند محرک، اضطراب در موقعیت‌های مختلف و فوبیا به راهنمایی حرفه‌ای نیاز دارند. ASPCA برای اضطراب جدایی شدید، رفتارشناس دامپزشکی یا مربی دارای مدرک و باتجربه در درمان ترس را پیشنهاد می‌کند. در موارد شدید، دامپزشک ممکن است دارو را هم در نظر بگیرد؛ ASPCA می‌گوید دارو می‌تواند به سگ کمک کند مقداری تنهایی را تحمل کند و درمان سریع‌تر پیش برود، اما VCA تأکید می‌کند آن‌چه سگ را مستقل می‌کند، برنامه تمرین است. نوع دارو و مقدار آن فقط تصمیم دامپزشک است.

سوالات متداول درباره اضطراب سگ

سگم استرس داره، همین الان چیکار کنم؟

اگر محرک مشخصی هست، مثل صدای ترقه یا غریبه، سگ را آرام از آن دور کنید و راه فرارش را باز بگذارید. صدایتان را آرام نگه دارید، سگ را بغل نکنید اگر نمی‌خواهد و به زور نگهش ندارید. اگر استرس ناگهانی و بی‌دلیل است یا با درد، نفس‌نفس شدید یا بی‌حالی همراه است، با دامپزشک تماس بگیرید.

داروی ضد اضطراب سگ یا قرص آرام‌بخش خوب است؟

فقط اگر دامپزشک پس از معاینه برای همان سگ تجویز کند. داروی انسانی یا داروی باقی‌مانده حیوان دیگر را هرگز ندهید. دارو در موارد شدید کنار برنامه رفتاری به کار می‌رود، نه به‌جای آن.

جلیقه ضد اضطراب سگ اثر دارد؟

بعضی صاحبان از جلیقه‌های فشاری استفاده می‌کنند، اما شواهد درباره اثرشان محدود و متفاوت است . اگر سگ‌تان آن را راحت می‌پوشد می‌توانید امتحان کنید، ولی جلیقه جای تمرین تدریجی و بررسی دامپزشکی را نمی‌گیرد.

توله سگ را چند ساعت می‌توان تنها گذاشت؟

کمتر از سگ بالغ، چون توله نمی‌تواند مدت طولانی دستشویی‌اش را نگه دارد. طبق قاعده سرانگشتی AKC، سن توله به ماه به‌علاوه یک، حداکثر ساعت‌هایی است که می‌تواند خودش را نگه دارد؛ این عدد سقف است، نه هدف. تمرین تنها ماندن را از روزهای اول و با چند دقیقه شروع کنید؛ جزئیات هفته‌های اول در راهنمای نگهداری توله سگ آمده است.

تنها گذاشتن سگ شیتزو یا پامر در خانه مشکلی دارد؟

شیتزو و پامرانین سگ‌های همراه و مردم‌دوست‌اند و به خانواده وابسته می‌شوند، اما هر سگی می‌تواند تنها ماندن را کم‌کم بیاموزد. همان برنامه تدریجی را اجرا کنید، مدت تنهایی روزانه را طولانی نکنید و اگر در نبودتان پارس مداوم یا خرابکاری دارند، ویدئو بگیرید و اضطراب جدایی را بررسی کنید.

می‌شود سگ را چند روز در باغ یا حیاط تنها گذاشت؟

نه. حیاط جای همراهی، پیاده‌روی و مراقبت روزانه را نمی‌گیرد و سگ تنها ممکن است آب یا غذایش تمام شود، در گرما یا سرما آسیب ببیند، فرار کند یا پارس مداوم کند. برای سفر، کسی را برای رسیدگی دست‌کم روزانه در نظر بگیرید.

درمان اضطراب جدایی سگ چقدر طول می‌کشد؟

عدد ثابتی ندارد و به شدت مشکل، سابقه سگ و منظم بودن تمرین بستگی دارد. ASPCA می‌گوید فقط کار روی نشانه‌های رفتن ممکن است هفته‌ها تکرار روزانه بخواهد. اگر با چند هفته تمرین منظم پیشرفتی ندیدید یا سگ هنگام تنهایی به خودش آسیب می‌زند، از دامپزشک و رفتارشناس کمک بگیرید.

آوردن سگ دوم اضطراب جدایی را حل می‌کند؟

معمولاً نه، چون سگی که اضطراب جدایی دارد به شما وابسته است، نه صرفاً به هر همراهی. سگ دوم را فقط وقتی بیاورید که خودتان واقعاً سگ دوم می‌خواهید، نه به‌عنوان درمان.

منابع

ASPCA — Separation Anxiety: aspca.org
VCA Animal Hospitals — Separation Anxiety in Dogs: vcahospitals.com
VCA Animal Hospitals — Fears, Phobias, and Anxiety in Cats and Dogs: vcahospitals.com
RSPCA — How to train your dog to stay home alone: rspca.org.uk

جمع‌بندی: از امروز چه کنیم؟

اضطراب سگ لج‌بازی نیست؛ پیام پریشانی است. اگر تازه و ناگهانی شروع شده یا با درد و بی‌حالی همراه است، اول دامپزشک. در غیر این صورت، علت را با ویدئو و یادداشت پیدا کنید، روز سگ را با تحرک و بازی فکری پر کنید، تنبیه را کنار بگذارید و تنهایی را از چند ثانیه، آهسته و منظم، بیشتر کنید.

قدم بعدی: امروز یک بار کلید را بردارید و بیرون نروید، و دفعه بعد که از خانه بیرون می‌روید، رفتار سگ را ضبط کنید. برای راهنماهای بیشتر درباره رفتار و آموزش، دسته آموزش و تربیت سگ را ببینید.